Lakówka ametystowa

Opis

Lakówka ametystowa to mały grzyb o kapeluszu 2–6 cm, w wilgotną pogodę głęboko fioletowy, a w suchą blednący do białawofioletowawego. Blaszki są grube, rzadkie, fioletowe i pozostają fioletowe nawet wtedy, gdy reszta owocnika wyblaknie. Trzon jest cienki, włóknisty, pusty w środku, w kolorze kapelusza.

Rośnie w lasach liściastych i iglastych, najczęściej pod bukami, a także w parkach i ogrodach, od późnego lata do początku zimy. W Polsce jest pospolita. Kolor bardzo się zmienia, dlatego łatwo przeoczyć ją po deszczu lub w suszy.

Można ją pomylić z fioletowymi gatunkami grzybów trujących, np. z liliową odmianą strzępiaka ziemistoblaszkowego (nieprzyjemny zapach, garbek) i grzybówką fioletowawą (zapach rzodkiewki). Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj ani nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–6 cm; młody półkulisty lub dzwonkowaty z podwiniętym brzegiem i wgłębieniem na środku, potem łukowaty, w końcu płaski i lejkowaty z pofałdowanym brzegiem. Higrofaniczny. Skórka gładka, u dojrzałych delikatnie płatowata, brzeg lekko żłobiony. W wilgotną pogodę fioletowy lub brązowofioletowy, w suchą lub u starszych okazów białawofioletowawy.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki grube, rzadkie, często pofalowane, szeroko przyrośnięte lub lekko zbiegające lub zatokowo przyrośnięte. U młodych fioletowe, później oprószone białawo zarodnikami; nawet gdy owocnik jest wyblakły, blaszki pozostają fioletowe.

Trzon

Wysokość 0,6–12 cm (opisy podają różne zakresy), grubość 3–10 mm, pusty w środku, włóknisty, dołem lekko zgrubiały; barwa jak kapelusz, u nasady białawe włókienka. Pierścienia brak.

Miąższ

Wodnisty, cienki; w wilgotną pogodę lekko fioletowy, w suchą różowobrązowawy; zapach i smak niewyraźne. Nie należy próbować miąższu jako cechy rozpoznawczej.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki kuliste, bezbarwne, kolczasto-brodawkowane, o średnicy ok. 7–10 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy, z drzewami liściastymi i iglastymi, najczęściej z drzewami z rzędu bukowców (Fagales), np. z bukiem. Według części opisów rośnie też na spróchniałym drewnie. Jest grzybem azotolubnym (tzw. „ammonia fungus”) – najobficiej rośnie na glebach bogatych w związki azotu.

Występowanie. Szeroko rozprzestrzeniona: Azja, Europa, Ameryka Północna i Środkowa, Nowa Zelandia. W Europie Środkowej pospolita, w Polsce także. Rośnie w lasach, ogrodach i parkach. Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od późnego lata do początku zimy; w Europie ok. czerwca–grudnia.

Z czym można go pomylić?

• Mycena pura (grzybówka czysta) — Uznawana za trującą. Owocnik mniej smukły u lakówki; grzybówka ma charakterystyczny zapach rzodkiewki lub rzepy.
• Inocybe geophylla var. lilacina (strzępiak ziemistoblaszkowy, odmiana liliowa) — Trujący. Ma garbek na kapeluszu i nieprzyjemny zapach.
• Laccaria laccata (lakówka pospolita) — Również blaknie i wietrzeje, co utrudnia rozpoznanie; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Angielska nazwa „amethyst deceiver” (zwodnik ametystowy) pochodzi stąd, że intensywny fiolet blednie z wiekiem i pod wpływem pogody, co utrudnia rozpoznanie.
• Gatunek opisał w 1778 r. William Hudson jako Agaricus amethystinus.
• Jest tzw. grzybem azotolubnym (ammonia fungus), obficie owocnikuje na glebach bogatych w azot.
• Może bioakumulować arsen z zanieczyszczonej gleby.