Maślak ziarnisty

Opis

Maślak ziarnisty to średniej wielkości grzyb o kapeluszu 4–10 cm, śliskim i lepkim w wilgoci, pomarańczowobrązowym do żółtoochrowego. Pod kapeluszem ma drobne, jasnożółte pory, a trzon bez pierścienia. Charakterystyczne są białe, mleczne kropelki na porach młodych owocników; po zaschnięciu zostawiają na górze trzonu brązowe ziarenka.

Rośnie od maja do listopada pod sosnami, najchętniej w miejscach jasnych, piaszczystych i trawiastych, często na skraju lasu. W Polsce jest pospolity.

Od maślaka zwyczajnego odróżnia go brak pierścienia na trzonie. Młode, zdrowe owocniki są najlepsze; zbieraj tylko okazy, co do których masz pewność gatunku.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–12 cm (opisy podają różne zakresy); młody łukowaty z ostrym brzegiem, dojrzały poduchowaty. Skórka gładka, naga, łatwo oddzielająca się od miąższu; w wilgoci śluzowata i lepka, sucha błyszcząca. Barwa młodych owocników brązowa lub rdzawoczerwona, później pomarańczowobrązowa do żółtoochrowej.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki bladożółte, potem ochrowe, wreszcie brązowożółte, przyrośnięte do trzonu. Pory jasnożółte, za młodu drobne, z wiekiem większe. U młodych owocników wydzielają białe, mleczne kropelki, które po zaschnięciu zostawiają brązowe ziarenka na porach i szczycie trzonu.

Trzon

Wysokość 4–8 cm, grubość 1–2 cm, cylindryczny, pełny, bez pierścienia. Powierzchnia bladożółta, u starszych okazów przy podstawie brązowawa, u góry z brązowymi ziarenkami (zaschnięte kropelki płynu). Nasada bez bulwy i pochwy.

Miąższ

Biało-żółtawy do bladożółtego, tylko u podstawy trzonu brązowawy. Smak łagodny, zapach przyjemny.

Wysyp i zarodniki

Wysyp żółtobrązowy. Zarodniki gładkie, bladożółte, 7–9 × 2,5–3,5 µm (kształt: brak danych).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza) z sosnami dwuigłowymi: sosną zwyczajną, kosodrzewiną, sosną czarną; w Korei Południowej z Pinus densiflora. Rośnie na glebach wapiennych i kwaśnych, w miejscach dobrze oświetlonych, piaszczystych i trawiastych, często na skraju lasu. W warunkach laboratoryjnych gatunek wydobywa pierwiastki śladowe z popiołu drzewnego i apatytu (biowymywanie).

Występowanie. Szeroko rozprzestrzeniony: półkula północna, zawleczony m.in. do RPA, na Hawaje, do Australii, Nowej Zelandii, Argentyny, Chile i na Falklandy; poza Antarktydą na wszystkich kontynentach. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od maja do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Suillus luteus (maślak zwyczajny) — Większe owocniki, wyraźny pierścień na trzonie, żółtopomarańczowy kapelusz, brak mlecznych kropelek na porach. Maślak ziarnisty nie ma pierścienia.
• Suillus collinitus (maślak rdzawobrązowy) — Rośnie pod sosnami dwuigłowymi tylko na wapieniach, u podstawy trzonu ma różowawą grzybnię; rzadki.
• Suillus brevipes — Trzon krótki w stosunku do kapelusza, pory nie wydzielają kropelek.
• Suillus pungens — Wymieniany jako podobny; szczegółowe różnice – brak danych.
• Suillus tridentinus (maślak trydencki) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona ścisła), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz pomarańczowy do rdzawego z ciemniejszymi włókienkami, pory pomarańczowe; pod modrzewiem, głównie na glebach wapiennych w górach. Nie zbierać.
• Suillus sibiricus (maślak syberyjski) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz żółty z brązowawymi plamkami, trzon z brązowymi kropkami; rośnie tylko pod limbą (w Polsce w Tatrach). Nie zbierać.
• Suillus flavidus (maślak błotny) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie. Mały, bladożółty, śluzowaty, z galaretowatym pierścieniem; na torfowiskach pod sosną, wśród torfowców. Nie zbierać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa Suillus pochodzi od dawnego określenia grzybów związanego ze słowem „świnia”; granulatus oznacza „ziarnisty”.
• Młode owocniki „płaczą” białymi mlecznymi kropelkami na porach, stąd angielska nazwa weeping bolete.
• Nazwę polską podał J. Jundziłł w 1830 r.; dawniej gatunek bywał nazywany m.in. mochownikiem i grzybem ziarnistym.
• To najpowszechniejszy w ciepłych klimatach maślak związany z sosnami.