Maślak żółty

Opis

Maślak żółty to grzyb o jaskrawym, złotożółtym do pomarańczowego kapeluszu o średnicy zwykle 5–10 cm (do 15 cm), pokrytym śliskim śluzem, który po deszczu wygląda jak polakierowany. Pory pod kapeluszem są żółte, a na trzonie jest pierścień, nad nim cytrynowożółty, pod nim pomarańczowobrązowy.

Rośnie wyłącznie pod modrzewiami, zwłaszcza w górach, ale jest pospolity w całej Polsce. Owocniki pojawiają się od lata do jesieni.

Obecność pierścienia na trzonie i związek z modrzewiem pomagają odróżnić go od maślaka ziarnistego, który rośnie pod sosnami i nie ma pierścienia. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj go na jedzenie.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–15 cm (opisy podają różne zakresy); młody stożkowaty lub półkulisty, potem dzwonkowaty, w końcu spłaszczony i poduchowaty. Skórka gładka, naga, pokryta śluzem; przy suszy wysycha, w wilgoci bardzo śliska i błyszcząca. Barwa od cytrynowożółtej do złotopomarańczowej, przy brzegu jaśniejsza; na brzegu bywają resztki osłony. Skórka bardzo trudno oddziela się od miąższu.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki długości 5–10 mm, żółte, później oliwkowożółte, przyrośnięte, zbiegające nieco po trzonie. U młodych okazów zakryte żółtobiałą osłoną. Pory najpierw okrągłe, potem kanciaste, żółte, z wiekiem brązowożółte; po naciśnięciu barwią się różowobrązowo, potem ciemnieją.

Trzon

Wysokość 5–14 cm, grubość do 2,5 cm, cylindryczny lub maczugowaty, pełny, z pierścieniem w górnej części. Nad pierścieniem cytrynowożółty, śluzowaty, często z siateczką; pod pierścieniem pomarańczowobrązowy (według części opisów z rdzawobrązowymi smugami). U starszych okazów pierścień zanika, zostaje ślad po nim.

Miąższ

Żółty, miejscami różowiejący; w kapeluszu miękki i soczysty, w trzonie twardy i włóknisty; u starych wodnisty. Po przekrojeniu lub zgnieceniu barwi się brudnoróżowo (według części opisów brunatnie). Smak nieznaczny (według części opisów od łagodnego do lekko ściągającego lub gorzkawego), zapach niewyraźny (według części opisów żaden lub lekko metaliczny).

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowoochrowy do jasnobrązowego. Zarodniki gładkie, wrzecionowate do elipsoidalnych, bladożółte, 7–11 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza), wyłącznie z modrzewiami; wśród trzech maślaków rosnących pod modrzewiami jest najczęściej spotykany.

Występowanie. Europa, Ameryka Północna, Afryka Północna, Australia, także Tajwan. W Polsce pospolity, zwłaszcza w górach. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Lipiec–listopad.

Z czym można go pomylić?

• Suillus bresadolae var. flavogriseus (maślak alpejski) — Rośnie tylko w wyższych partiach gór, także pod modrzewiami; szczegółowe cechy – brak danych.
• Suillus flavidus (maślak błotny) — Wymieniany jako podobny; szczegółowe różnice – brak danych. Gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie – nie zbierać.
• Suillus granulatus (maślak ziarnisty) — Nie ma pierścienia na trzonie; rośnie pod sosnami, nie pod modrzewiami.
• Suillus tridentinus (maślak trydencki) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona ścisła), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz pomarańczowy do rdzawego z ciemniejszymi włókienkami, pory pomarańczowe; pod modrzewiem, głównie na glebach wapiennych w górach. Nie zbierać.
• Suillus sibiricus (maślak syberyjski) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz żółty z brązowawymi plamkami, trzon z brązowymi kropkami; rośnie tylko pod limbą (w Polsce w Tatrach). Nie zbierać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Rośnie wyłącznie pod modrzewiami, co pomaga w rozpoznaniu.
• Epitet gatunkowy upamiętnia szkockiego botanika Roberta Kaye Grevillea.
• Gatunek zawiera co najmniej 11 barwników pochodnych kwasów pulwinowych, odpowiedzialnych za żółto-pomarańczową barwę.
• Dawniej nazywany był także maślakiem strojnym i modrzewiowym; Alina Skirgiełło podała obecną nazwę polską w 1960 r.