Mleczaj jodłowy

Opis

Mleczaj jodłowy to rydzopodobny grzyb o kapeluszu 5–15 cm, pomarańczowożółtym lub brzoskwiniowym, z ciemniejszymi, koncentrycznymi pręgami. Po uszkodzeniu wydziela pomarańczowe mleczko, które z czasem ciemnieje do miniowego i winnoczerwonego. Owocniki praktycznie nie zielenieją, a trzon jest krótki, kruchy i wewnątrz pusty.

Rośnie wyłącznie pod jodłami, w lasach iglastych i mieszanych, od września do listopada. W Polsce spotyka się go głównie w górach (Pieniny, Gorce, Babia Góra) i na Roztoczu.

Jest bardzo podobny do innych mleczajów zwanych rydzami, a ich rozróżnienie po wyglądzie bywa trudne. Najlepszą wskazówką jest siedlisko pod jodłami. Zbieraj tylko pewnie rozpoznane grzyby.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm; u młodych okazów wypukły, potem płaski z wklęsłym środkiem, czasem nieregularny lub płatowaty. Powierzchnia gładka, lepka, pomarańczowożółta, brzoskwiniowożółta lub pomarańczowa, koncentrycznie strefowana rudopomarańczowymi pręgami; przy wilgotnej pogodzie mogą pojawiać się winnobrązowe plamy. Nie ma barwy zielonej; jedynie u starych owocników może pojawić się zielonawy odcień. Brzeg podwinięty i lekko oszroniony, u starych gładki.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki nieco zbiegające po trzonie, średnio gęste, czasem rozwidlone przy trzonie; u młodych jasnoochrowe z pomarańczowym odcieniem (według części opisów łososiowopomarańczowe, jaśniejsze od kapelusza). Po uszkodzeniu nie zielenieją, co najwyżej czerwienieją.

Trzon

Wysokość 3–6 cm, grubość 1–2,5 cm, walcowaty, kruchy; początkowo pełny, szybko staje się pusty. Barwa jak kapelusz, powierzchnia delikatnie oszroniona. Bez pierścienia.

Miąższ

Kremowy. Po uszkodzeniu natychmiast wydziela pomarańczowe, nieco gorzkie mleczko, które po ok. 10 minutach zmienia barwę na miniową, po 1–2 godzinach na pomarańczowobrązową lub winnoczerwoną. Zapach słaby, owocowy; smak łagodny, nieco ostry, z czasem gorzkawy. Nie należy próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp od bladoochrowego i bladożółtego do pomarańczowego (opisy podają różne barwy). Zarodniki owalne, 9–10 × 7–8 µm, z brodawkami częściowo połączonymi w siateczkę (wysokość ornamentu do 0,5 µm).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy (ektomykoryza), wyłącznie z jodłami; w lasach iglastych i mieszanych.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa i Azja. W Europie Środkowej lokalnie pospolity (np. w Alpach), gdzie indziej rzadki. W Polsce głównie w górach: Pieniny, Gorce, Babia Góra, Roztocze. Figuruje na listach gatunków zagrożonych w Austrii i Niemczech. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Wrzesień–listopad.

Z czym można go pomylić?

• Lactarius deliciosus (mleczaj rydz) — Bardzo podobny; różni się przede wszystkim siedliskiem (pod sosnami) i mocniej zielenieje po uszkodzeniu; rozróżnienie wyłącznie po wyglądzie bywa trudne.
• Lactarius deterrimus (mleczaj świerkowy) — Rośnie pod świerkami; owocniki zielenieją po uszkodzeniu lub z wiekiem, czego nie ma u mleczaja jodłowego.
• Lactarius porninsis (mleczaj modrzewiowy) — Rośnie pod modrzewiami; szczegółowe różnice – brak danych.
• Lactarius sanguifluus (mleczaj czerwieniejący) i Lactarius semisanguineus (mleczaj zmienny) — Szczegółowe różnice – brak danych; rozróżnienie tylko po wyglądzie jest trudne. Cechy mleczaja jodłowego: siedlisko pod jodłami, niewielka ilość pomarańczowego soku, brak zielonej barwy i niezielenienie po uszkodzeniu.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• W odróżnieniu od innych mleczajów niemal nigdy nie robaczywieje.
• Figuruje na listach gatunków zagrożonych w Austrii i Niemczech.
• Ma wiele lokalnych nazw, np. włoską „fungo del sangue” („grzyb krwi”) i francuską „lactaire couleur de saumon”.
• Opisali go Roger Heim i A. Leclair; opis z 1953 r.