Mleczaj smaczny

Opis

Mleczajowiec smaczny, dawniej mleczaj smaczny, ma jędrny, rudopomarańczowy kapelusz o średnicy 5–15 cm, gładki lub aksamitny, bez prążków. Blaszki są jasne i po dotknięciu brunatnieją, a trzon jest pełny i jaśniejszy od kapelusza. Najbardziej charakterystyczne jest bardzo obfite, białe mleczko, które cieknie z uszkodzonych blaszek i nie zmienia barwy, oraz rybi zapach owocnika.

Rośnie od czerwca do października w lasach liściastych i iglastych, najczęściej pod bukami, dębami, grabami, osikami, świerkami i sosnami. W Polsce jest pospolity, choć grzybiarze rzadko go zbierają.

Wiele pomarańczowych mleczajów wygląda podobnie, ale mają one piekące lub gorzkie mleczko. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj go na jedzenie.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm (opisy podają różne zakresy); młody wypukły z lekko podwiniętym brzegiem, potem prawie płaski z wgnieceniem, w końcu płytko wklęsły. Bez garbka. Powierzchnia gładka lub aksamitna, bez prążkowania, barwy rudopomarańczowej, żółtorudej lub pomarańczowobrązowej (według części opisów od morelowej do rudej); barwa zmienna.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki dość gęste, przyrośnięto-zbiegające, kruche, wąskie, czasem rozwidlone, z blaszeczkami. Początkowo białe, potem jasnożółtawe do jasnoochrowych; po uszkodzeniu brunatnieją (rdzawobrązowe).

Trzon

Wysokość 4–12 cm, grubość 1–3,5 cm (opisy podają różne zakresy), cylindryczny, pełny, gładki lub aksamitny, bez pierścienia, znacznie jaśniejszy od kapelusza, zwykle pomarańczowożółtawy. Nasada bez pochwy.

Miąższ

Jędrny, u młodych biały, u starszych jasnożółty do jasnoochrowego. Zapach dość silny, rybi (przypomina śledzie), nasilający się po wysuszeniu; nie wpływa na smak po ugotowaniu. Mleczko bardzo obfite, białe, nie zmieniające barwy na powietrzu, w smaku łagodne z gorzkim posmakiem; pozostawia brązowe plamy. Siarczan żelaza barwi miąższ natychmiast ciemno niebieskozielono. Nie należy próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp jasnokremowy do białawego. Zarodniki prawie kuliste, szkliste, z siateczkowatym ornamentem i lekkimi kolcami: 7,5–10 × 7,5–9,5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza) z wieloma drzewami liściastymi i iglastymi: bukami, dębami, grabami, osikami, świerkami, sosnami; częstszy w lasach liściastych, czasem także w torfowcach. Owocniki pojedynczo lub w grupach, obficiej w ciepłą i wilgotną pogodę.

Występowanie. Strefa umiarkowana i część subtropikalna półkuli północnej: Europa, Ameryka Północna, Azja (Chiny, Korea, Japonia, Indie, Nepal), Maroko; według części opisów także Australia. W Polsce pospolity, choć zbierany rzadko. W części krajów (np. Holandia i Flandria) wymarły lub w zaniku. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do października.

Z czym można go pomylić?

• Lactarius subdulcis (mleczaj bukowy) i Lactarius aurantiacus (mleczaj pomarańczowy) — Pomarańczowe mleczaje trudne do odróżnienia wyglądem; mleczko tych gatunków jest piekące lub gorzkie, a u mleczajowca smacznego łagodne, obfite i białe; kapelusz mleczajowca jednolicie rudopomarańczowy.
• Lactifluus corrugis — Częściej pomarszczony, ciemniejsze blaszki, słabszy lub brak zapachu, mniej pomarańczowy; pewne rozróżnienie mikroskopowe: większe zarodniki (10,4–12,8 × 9,6–11,8 µm) z grubszą siateczką. Występuje głównie w Ameryce Północnej.
• Lactifluus hygrophoroides — Rzadko rozstawione blaszki, zarodniki bez siateczki.
• Lactarius subvelutinus — Brak rybiego zapachu, wąskie blaszki, białe mleczko nie zmieniające barwy; kapelusz matowożółtopomarańczowy do jaskrawozłotopomarańczowego.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Z uszkodzonego owocnika mleczko wypływa tak obficie, że nazwa volemus nawiązuje do „wypełnienia dłoni” płynem.
• W zachodniej Wirginii nazywany „bradley”, być może od niem. Brätling.
• Owocniki zawierają naturalny kauczuk (poliizopren), który został scharakteryzowany chemicznie.