Monetka bukowa

Opis

Monetka bukowa ma kapelusz o średnicy zwykle 3–10 cm, czysto biały lub barwy kości słoniowej, pokryty grubą warstwą śluzu, przez co wygląda jak porcelanowy lub jak jajko sadzone. Blaszki są białe i rzadkie, a na wygiętym, białawym trzonie znajduje się duży, obwisły pierścień. Miąższ jest cienki, miękki i bez wyraźnego zapachu.

Rośnie w wiązkach na martwych pniach, kłodach i gałęziach buków, w lasach i parkach, od czerwca do listopada, często wysoko nad ziemią. Wiatr potrafi strącać z koron drzew pojedyncze owocniki. W Polsce jest niezbyt częsta.

Jest bardzo charakterystyczna: biały, śluzowaty kapelusz, pierścień i wyłączne siedlisko na drewnie bukowym sprawiają, że trudno ją z czymś pomylić. Mimo to nie zbieraj ani nie jedz grzybów, których nie jesteś pewien.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–10 cm; u młodych okazów półkulisty lub silnie wypukły, potem coraz bardziej płaski, w końcu rozpostarty z tępym garbem. Brzeg ostry, pomarszczono-prążkowany. Powierzchnia czysto biała lub biaława, barwy kości słoniowej, u młodych bywa bladoszarawa, na szczycie często ochrowa, półprzejrzysta. W wilgotną pogodę bardzo lepka, śluzowata i kleista, w suchą jedwabiście matowa i gładka. Skórka kapelusza jest typu hymenialnego (wzniesione, maczugowate komórki).

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki białe, szerokie, wybrzuszone, bardzo rzadkie, prosto przyrośnięte do zatokowato wciętych, czasem nieco zbiegające.

Trzon

Wysokość 3–10 cm, grubość 3–10 mm, walcowaty, pełny, twardy, często wygięty. Powierzchnia gładka, lepka, biaława, powyżej pierścienia prążkowana, u dołu brązowawa lub szarawa i lekko łuskowata. Duży, obwisły lub odstający, błoniasty pierścień. Owocniki wyrastające z dolnej strony pnia mają trzony wygięte tak, że kapelusze ustawiają się poziomo, blaszkami w dół.

Miąższ

Biały; w kapeluszu bardzo cienki i miękki, w trzonie włóknisty i twardy. Smak łagodny, bez wyraźnego zapachu. Po uszkodzeniu nie zmienia barwy.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki prawie kuliste do szeroko elipsoidalnych, gładkie, grubościenne, 13–18 × 12–16 µm (opisy podają nieco różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof lub słaby pasożyt na drewnie, ściśle związany z bukiem (Fagus); rośnie na kłodach, pniach i opadłych gałęziach martwych buków, także na martwych gałęziach wysoko w koronach żywych drzew. Na dębie notowany bardzo rzadko. Wytwarza strobiluryny – związki grzybobójcze ograniczające konkurencyjne grzyby na zajętym drewnie.

Występowanie. Europa (północna i środkowa, tam gdzie rośnie buk) oraz Azja Wschodnia (Japonia, Korea, Tajwan). W Polsce niezbyt częsty; w lasach i parkach. Nie jest objęty ochroną gatunkową w Polsce.

Owocnikowanie. Owocniki wyrastają w wiązkach od czerwca (według części opisów od późnego lata) do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Inne grzyby rosnące na drewnie (np. bielaste boczniaki, płomiennice, łuskwiaki) — Opisywany jest jako trudny do pomylenia: żaden inny drewnożyjny grzyb blaszkowy nie ma tak czysto białego, porcelanowo lśniącego, śluzowatego kapelusza z dużym obwisłym pierścieniem na trzonie.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Angielska nazwa „porcelain fungus” oraz „poached egg fungus” nawiązuje do białego, śliskiego, błyszczącego kapelusza.
• Wytwarza strobiluryny – związki grzybobójcze; pierwsze środki ochrony roślin z tej grupy wyizolowano z drewnożyjnych grzybów.
• Owocniki rosnące na dolnej stronie pnia wyginają trzony tak, że kapelusze są ustawione poziomo, blaszkami w dół.
• Gatunek opisał w 1794 r. Heinrich Adolf Schrader jako Agaricus mucidus; epitet odnosi się do warstwy śluzu na kapeluszu.