Muchomor czerwieniejący

Opis

Muchomor czerwieniejący to duży grzyb o kapeluszu do 15 cm, w odcieniach cielistoczerwonawych do brązowoczerwonawych, pokrytym brązoworóżowymi łatkami. Blaszki są białe, z wiekiem różowiejące, a trzon ma prążkowany pierścień i bulwiasto zgrubiałą podstawę. Charakterystyczne jest czerwienienie miąższu po uszkodzeniu lub przekrojeniu.

Rośnie od czerwca do listopada na ziemi w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, najczęściej pod brzozami, bukami, sosnami i dębami. W Polsce jest bardzo pospolity.

Muchomor czerwieniejący łatwo pomylić z trującym muchomorem plamistym i z muchomorem twardawym; część autorów odradza jego zbieranie. Na jednej cesze nie wolno polegać – sprawdź czerwienienie miąższu, prążkowany pierścień i brak prążkowania brzegu kapelusza. Nigdy nie jedz go na surowo. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm; młody półkulisty lub wypukły, potem płasko rozpostarty. Barwa cielistoczerwonawa, blado czerwonawa, brązowoczerwonawa lub jasnobrązowa z czerwonawym odcieniem; powierzchnia sucha, pokryta brązoworóżowymi, białymi do mahoniowych łatkami różnej wielkości; czasem z ochrowożółtym nalotem zmywanym przez deszcz. Brzeg bez wyraźnego prążkowania.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki za młodu białe, później z różowawym nalotem, do 12 mm szerokości, gęste; opisy podają różne przyczepienie: przyrośnięte, zbiegające lub wolne. Uszkodzone przebarwiają się brązowoczerwonawo (z czerwonymi plamami).

Trzon

Wysokość do 15 cm; początkowo białawy, później brązowoczerwonawy, u podstawy bulwiasto zgrubiały, otoczony resztkami pochwy w postaci nieregularnych wałeczków. Pierścień prążkowany (w górnej części żłobkowany).

Miąższ

Biały, mięsisty, kruchy; uszkodzony lub wystawiony na powietrze zmienia barwę na czerwonawą (różową) – cecha rozpoznawcza. Zapach słaby lub brak; smak surowego miąższu łagodny, z lekkim ostrym posmakiem. Nie należy go próbować na surowo.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki gładkie, szeroko elipsoidalne, amyloidalne; wymiary 8–10 × 6–7 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza) z drzewami liściastymi i iglastymi; rośnie na ziemi, wśród mchów, szczególnie pod brzozami, bukami, sosnami, dębami; także na glebach ubogich.

Występowanie. Półkula północna, szeroko rozprzestrzeniony: Ameryka Północna, Europa, Azja; notowany także w Afryce (RPA – prawdopodobnie zawleczony). W Polsce bardzo pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Amanita pantherina (muchomor plamisty) — Trujący. Miąższ nie czerwienieje po uszkodzeniu; pierścień nieprążkowany; u nasady trzonu pofałdowana pochwa (brak różowego odcienia, kapelusz z prążkowanym brzegiem).
• Amanita excelsa (muchomor twardawy) — Wymieniany jako gatunek mylony; szczegółowe różnice – brak danych.
• Amanita novinupta („blushing bride”) — Gatunek zachodniej Ameryki Północnej, także czerwienieje; brak istotnego znaczenia dla Polski.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa gatunkowa i angielska „blusher” (rumieniec) wzięły się od różowienia miąższu po uszkodzeniu.
• Opisał go w 1797 r. Christiaan Hendrik Persoon; ma około 30 synonimów naukowych.
• W Ameryce Północnej jest często pasożytowany przez Hypomyces hyalinus, co utrudnia rozpoznanie.
• Jego odpowiednik z zachodniej Ameryki Północnej to Amanita novinupta („blushing bride”).