Pieczarka miejska

Opis

Pieczarka miejska to krępa, biaława pieczarka o twardym, zwartym miąższu, kapeluszu 4–10 cm (do 15 cm) z podwiniętym brzegiem i niskim, grubym trzonie. Najłatwiej ją rozpoznać po masywnym, podwójnym pierścieniu na trzonie. Blaszki są początkowo jasnoróżowe, potem ciemnobrązowe do czarnych, a zapach przyjemnie migdałowy.

Jak sama nazwa wskazuje, rośnie głównie w miastach: w parkach, ogrodach, na poboczach, w szczelinach chodników, a nawet przebija asfalt. W Polsce jest dość częsta. Owocniki bywają zabrudzone ziemią, a często dojrzewają pod powierzchnią.

Miejskie stanowiska to ryzyko: grzyb gromadzi metale ciężkie (np. ołów), więc nie zbieraj go przy drogach i w miejscach zanieczyszczonych. Przy wątpliwościach co do gatunku, zwłaszcza z młodymi, białoblaszkowymi owocnikami, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–10 cm, nawet 15 cm (według części opisów do 18 cm). Młody półkulisty, u starszych płaski lub nawet z zapadniętym środkiem. Brzeg wystaje poza blaszki i długo pozostaje podwinięty. Powierzchnia gładka i sucha, czasem spękana na poletka, biaława, nie zmienia barwy po potarciu (według części opisów z wiekiem lekko żółknie), często zabrudzona ziemią. Czasem na brzegu resztki osłony.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, wąskie, wolne; początkowo jasnoróżowe, potem czekoladowobrunatne, w końcu czarnobrązowe; ostrza biało kłaczkowate.

Trzon

Niski i gruby, walcowaty lub maczugowaty, ze zwężoną podstawą, pełny i twardy; wysokość 3–11 cm, grubość 1–4 cm. Powierzchnia gładka lub wełnista, biaława. Charakterystyczny masywny, podwójny pierścień: górny gruby, lejkowaty, dolny cieńszy, spódniczkowaty (od niego nazwa gatunkowa); barwa od białej do jasnoochrowej. U podstawy gruba grzybnia otulająca.

Miąższ

Twardy i bardzo zwarty, biały, po uszkodzeniu nie zmienia barwy lub staje się lekko różowy. Zapach przyjemny, migdałowy; smak orzechowy (według części opisów łagodny, typowo grzybowy). Smaku miąższu dzikich okazów nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp czekoladowobrązowy. Zarodniki eliptyczne, gładkie, 5–7 × 4–5,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof, rosnący pojedynczo lub w małych grupach w ogrodach, parkach, na poboczach dróg, w zaroślach z bzem czarnym, w szczelinach chodników, a nawet starych, zniszczonych tynków. Owocniki często dojrzewają pod ziemią, przebijając asfalt i płyty chodnikowe. Rośnie często tam, gdzie zimą stosuje się sól drogową.

Występowanie. Europa, Azja, Ameryka Północna, Australia. W Polsce dość częsta (do 2003 r. opisano 8 stanowisk), głównie w miastach. Nie jest objęta ochroną prawną; figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu (MZ pkt 42). Uprawiana komercyjnie od 1968 r. jako alternatywa dla A. bisporus.

Owocnikowanie. Brak danych (angielska nazwa „spring agaric” sugeruje wiosnę, ale miesiące nie są podane).

Z czym można go pomylić?

• Agaricus bisporus (pieczarka dwuzarodnikowa) — Dziko rosnąca forma ciemniejsza, brązowawa, o ściągalnym pierścieniu; pieczarka miejska ma podwójny pierścień. Najpewniej odróżnia mikroskop: podstawki czterozarodnikowe u A. bitorquis, dwuzarodnikowe u A. bisporus.
• Agaricus campestris (pieczarka łąkowa) — Ma tylko jeden, kruchy pierścień i rośnie na łąkach, nie na chodnikach.
• Agaricus bernardii — Często mylona z nią; pachnie solanką (morska woń).
• Młode śmiertelnie trujące muchomory (np. Amanita virosa) — Muchomory mają pochwę u nasady trzonu i białe blaszki.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa bitorquis po łacinie znaczy „mający dwa kołnierze” i odnosi się do podwójnego pierścienia powstającego z odpadnięcia osłony zarówno u góry, jak i u dołu trzonu.
• Potrafi przebijać asfalt i płyty chodnikowe, a owocniki często dojrzewają pod ziemią.
• Uprawa komercyjna zaczęła się w 1968 r.; ma większą odporność na choroby wirusowe, wyższe temperatury i stężenia CO2 oraz mniejszą podatność na obicia niż A. bisporus.
• Polska nazwa „miejska” wzięła się stąd, że wszystkie stanowiska w literaturze do 2003 r. znajdowały się w miastach.