Pieczarka polna

Opis

Pieczarka polna to biała lub szaroochrowa pieczarka o kapeluszu 5–11 cm, jedwabiście włóknistym, często spękanym w suchą pogodę. Blaszki są różowe, potem czekoladowobrązowe do czarnych, a biały, cienki pierścień na trzonie bywa nietrwały. Miąższ jest biały i po przekrojeniu miejscami różowieje.

Rośnie od maja do października na łąkach, pastwiskach, trawnikach i polach, zwłaszcza tam, gdzie jest obornik. Po ciepłych deszczach owocniki potrafią wyrosnąć w ciągu jednego dnia. Z jej wyglądem wiąże się powiedzenie „rosnąć jak grzyby po deszczu”. Z powodu zbyt intensywnego nawożenia łąk jest jej coraz mniej.

Najgroźniejsze jest pomylenie bardzo młodych, białoblaszkowych okazów ze śmiertelnie trującym muchomorem jadowitym; muchomor ma pochwę u nasady trzonu i zawsze białe blaszki. Zdarzały się takie zatrucia, także we Francji. Odróżnij ją też od pieczarki karbolowej, która żółknie i pachnie fenolem. Przy najmniejszej wątpliwości nie zbieraj i nie jedz. Nie zbieraj też z trawników narażonych na pestycydy.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–12 cm (opisy podają różne zakresy). Młody zamknięty, niemal kulisty, potem półkulisty, na koniec płasko rozpostarty. Brzeg łuskowato spękany, powierzchnia jedwabiście włóknista, na szczycie rzadkie, przylegające brązowe łuseczki. Barwa początkowo biała, później szaroochrowa. W suchą pogodę górna powierzchnia pęka na poletka. Skórka daje się łatwo ściągnąć. Po uciśnięciu żółknie lub brązowieje (starsze okazy).

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, wolne od trzonu. Tylko w bardzo młodych, zamkniętych owocnikach białe; szybko stają się różowe, potem coraz ciemniejsze: czekoladowobrązowe do czarnobrązowych, u starych fioletowoczarne od zarodników.

Trzon

Wysokość 4–8 cm, grubość 1–2 cm, cylindryczny, pełny, łatwo odłamuje się od kapelusza. Biały błoniasty pierścień u góry, niezbyt trwały, u starszych okazów zanika (według części opisów pojedynczy, cienki). Powierzchnia gładka, biała, u starszych brunatna; górna część często różowawa. Podstawa trzonu bez pochwy.

Miąższ

Biały lub wodnistoróżowy, po przekrojeniu miejscami różowieje (według części opisów brudnoczerwonawobrązowy, w przeciwieństwie do pieczarki karbolowej, u której żółknie). Powyżej blaszek często szary odcień, u podstawy trzonu pomarańczowy. Smak przyjemny, łagodny, zapach lekko grzybowy.

Wysyp i zarodniki

Wysyp czarnobrązowy do ciemnobrązowego. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, grubościenne. Wymiary 5,5–10 × 4–6 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof na łąkach, pastwiskach, trawnikach, w rowach przydrożnych i na polach, najczęściej na średnio nawożonych miejscach (np. tam, gdzie pasie się bydło), szczególnie lubi nawóz koński. Rzadko w lesie. Rośnie pojedynczo, w małych grupach lub w kręgach czarownic.

Występowanie. Poza Antarktydą na wszystkich kontynentach, także na wielu wyspach. W Europie Środkowej szeroko rozprzestrzeniona i dość częsta, ale jej liczebność spada wskutek nadmiernego nawożenia łąk. Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce; figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu (MZ pkt 41). Owocniki rosną bardzo szybko po obfitych deszczach.

Owocnikowanie. Od maja do października (według części opisów od późnego lata).

Z czym można go pomylić?

• Amanita virosa (muchomor jadowity), Amanita hygroscopica i inne śmiertelnie trujące muchomory — Śmiertelne pomyłki dotyczą zwłaszcza bardzo młodych, zamkniętych owocników z jeszcze białymi blaszkami. Muchomory zawsze mają białe blaszki, białawy wysyp i trzon otoczony pochwą u nasady; pieczarki mają blaszki szybko różowiejące i brązowy wysyp. Wskazane obejrzenie pełnej podstawy trzonu i sąsiednich młodych owocników.
• Agaricus xanthodermus (pieczarka karbolowa) — Niejadalna, wywołuje problemy żołądkowe; miąższ żółknie po uszkodzeniu (zwłaszcza u podstawy trzonu), zapach przypomina fenol.
• Agaricus arvensis (pieczarka biaława) — Rośnie często poza lasami, na trzonie pierścień z łuseczkami, anyżkowy lub migdałowy zapach, blaszki z wiekiem bladoszaroróżowe.
• Agaricus bitorquis (pieczarka miejska) — Zawsze nagi kapelusz i podwójny pierścień na trzonie.
• Agaricus bisporus (pieczarka dwuzarodnikowa) — Młode okazy trudne do odróżnienia, pomaga miejsce pochodzenia (z uprawy), pewnie rozróżnia mikroskop.
• Białe Clitocybe (lejkówki) na trawnikach — Mogą być toksyczne; mają jasny wysyp i blaszki zbiegające.

Porównanie cecha po cesze: Pieczarka czy muchomor sromotnikowy?

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• To właśnie szybko wyrastająca pieczarka łąkowa miała dać początek powiedzeniu „rosnąć jak grzyby po deszczu”.
• Polska poczta wydała znaczek z tym gatunkiem 8 maja 1959 r. (seria „Grzyby Polski”, nominał 2,50 zł, wycofany z obiegu 31 grudnia 1994 r.) i ponownie 29 sierpnia 2014 r. (2,35 zł).
• Dawne „białe pola” pieczarek stają się rzadkie, bo ubyło koni na pastwiskach.
• W 1753 r. gatunek opisał Linneusz; epitet campestris znaczy „polny”.