Pierścieniak uprawny

Opis

Pierścieniak uprawny to duży grzyb o kapeluszu 6–15 cm, początkowo winnobrązowym, z czasem ochrowym do kremowego. Ma gęste blaszki, które dojrzewając ciemnieją od szarych do fioletowoczarnych, oraz biały, gruby, pomarszczony pierścień na pełnym, białym trzonie.

Rośnie od maja do września na zrębkach, słomie, odpadach ogrodowych i glebie bogatej w próchnicę, głównie w parkach, ogrodach i na polach, rzadziej w lesie. W Polsce jest uprawiany od 1970 r. i dziczeje.

Odróżnij go od pierścieniaka okazałego, który ma łuski na trzonie i pierścień nie pęka; ten gatunek jest prawdopodobnie trujący. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 6–15 cm, a nawet 20 cm (według części opisów do 30 cm); młody stożkowato-wypukły, potem wypukły, w końcu rozpostarty. Brzeg ostry, długo podwinięty. Powierzchnia gładka, naga, matowa, początkowo ciemno winnobrązowa, potem jaśnieje do ochrowobrązowej, na koniec kremowej; czasem od początku kremowożółta z winnoczerwonymi włókienkami. Sucha i śliska, w wilgoci tylko nieco lepka.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, przyrośnięte, początkowo jasnoszare, potem szaroliliowe do fioletowoczarnych, z jaśniejszym ostrzem.

Trzon

Wysokość 7–20 cm (opisy podają różne zakresy), grubość 1,5–3 cm, cylindryczny, czasem z rozszerzoną podstawą, biały, z wiekiem żółknący. Pierścień biały, gruby, pomarszczony; jego resztki mogą pozostawać na brzegu kapelusza i na trzonie. Powierzchnia z długimi włókienkami, bez łusek. U nasady ryzomorfy.

Miąższ

Biały, jędrny. Smak przypomina surowe ziemniaki. Nie należy próbować nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp czarnofioletowy (opisywany też jako ciemny purpurowobrązowy do czarnego). Zarodniki 10–14 × 6,5–8 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof. Rośnie na ziemi, przegniłej słomie, zrębkach drewna i odpadach ogrodowych; łatwo uprawiany na podłożu podobnym do naturalnego. Dobrze sprawdza się jako towarzysz kukurydzy w ogrodzie.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa, Azja i Nowa Zelandia; zawleczony m.in. do Australii. W Polsce gatunek synantropijny, ekspansywnie zwiększający zasięg; spotykany w parkach, ogródkach działkowych, ogrodach botanicznych, na polach, rzadziej w lesie. Do uprawy wprowadzony w Polsce w 1970 r. Internetowy atlas grzybów zalicza go do chronionych i zagrożonych, jednak nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od maja do września (według części opisów latem i jesienią).

Z czym można go pomylić?

• Stropharia hornemannii (pierścieniak okazały) — Na trzonie występują łuski, pierścień (jeśli się zachował) nie pęka, cały owocnik jest jaśniejszy. Prawdopodobnie trujący.
• Agaricus spp. (pieczarki) — Blaszki pieczarek są zwykle bardziej różowe, u pierścieniaka szare, potem fioletowoczarne; wysyp pierścieniaka ciemny purpurowobrązowy do czarnego.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Do uprawy w Polsce wprowadzono go w 1970 r.
• Epitet gatunkowy rugosoannulata oznacza „o pomarszczonym pierścieniu”.
• Grzyb tworzy kolczaste komórki (akantocyty), którymi unieruchamia i trawi nicienie Panagrellus redivivus (badanie z 2006 r.).
• W krajach angielskojęzycznych bywa nazywany „godzilla mushroom”, bo kapelusz może mieć do 30 cm średnicy.