Piestrzyca kędzierzawa

Opis

Piestrzyca kędzierzawa ma kremowobiałą, nieregularnie pofałdowaną, płatowatą główkę o średnicy 2–5 cm, osadzoną na grubym, bruzdkowanym trzonie, który jest poszerzony u dołu. Cały grzyb jest jasny, kruchy i dość niski, zwykle 2–10 cm. Zamiast blaszek czy rurek ma gładką powierzchnię.

Rośnie od końca lata do późnej jesieni w wilgotnych lasach liściastych, ale też w parkach, ogrodach i przy drogach, szczególnie chętnie na glebach wapiennych. W Polsce jest średnio pospolita.

Ma tak charakterystyczny wygląd, że trudno ją z czymś pomylić. Zawiera związki toksyczne i nie nadaje się do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Właściwie główka (owocnik aska): 2–5 × 2–5 cm (opisy podają też 2–6 cm), nieregularna, płatowata, nieregularnie pofałdowana, czasem siodłowato wklęsła. Barwa od białawej przez kremowożółtawą do brudnoochrowej. Brzeg u młodych owocników podwinięty; spodnia strona kosmata.

Hymenofor (spód kapelusza)

Brak blaszek i rurek: hymenium (warstwa zarodnionośna) znajduje się na górnej stronie płatowatej główki. Spodnia strona główki owłosiona, kosmata.

Trzon

Wysokość 3–10 cm, grubość 1–2,5 cm (opisy podają też 2–5 cm), wyraźnie bruzdkowany i żebrowany (z jamkami i żebrami), u dołu poszerzony; barwa biała, kremowa lub różowawa. Pierścienia i pochwy brak. Cały owocnik ma wysokość 2–10 (wyjątkowo do 25) cm.

Miąższ

Cienki, kruchy, białawy. Zapach opisywany jako przyjemny; smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Askospory eliptyczne, gładkie, bezbarwne; wymiary średnio 19 × 11,5 µm (zakres 15–21 × 10–12 µm).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof (część opisów podaje także mykoryzę – rozbieżność). Rośnie w wilgotnych lasach liściastych (np. pod bukami), chętnie na glebach wapiennych, ale także w parkach, ogrodach, żywopłotach, na trawie, przy drogach i na obrzeżach łąk.

Występowanie. Europa, Ameryka Północna, także Chiny i Japonia; w Polsce średnio pospolita. W zachodniej części Ameryki Północnej bywa zastępowana przez Helvella lacunosa. Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od końca lata do późnej jesieni.

Z czym można go pomylić?

• Helvella elastica (piestrzyca giętka) — Trzon gładki, bez jamek i żebrowań; mniejsza, główka siodłowata.
• Helvella lacunosa (białe formy) — Odróżnia się od niej kosmatą spodnią stroną główki i podwiniętym brzegiem u młodych okazów H. crispa.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Wiele starszych przewodników podawało ją błędnie; dziś uznaje się ją za niejadalną.
• Pierwszy opis pochodzi od Giovanniego Antonia Scopolego z 1772 r., który nazwał ją Phallus crispus.
• Nazwa rodzaju Helvella oznaczała pierwotnie włoskie zioło, a później została powiązana ze smardzami.
• W zachodniej części Ameryki Północnej bywa zastępowana przez pokrewną Helvella lacunosa.