Włośnianka rosista

Opis

Włośnianka rosista to pospolity grzyb o kremowym, ochrowym lub rdzawożółtym kapeluszu o średnicy zwykle 4–8 cm, gładkim, w deszczu śluzowatym. Ma gęste, szarobrązowe blaszki, które w wilgotną pogodę pokrywają się kroplami, oraz walcowaty, włóknisty trzon bez pierścienia. Miąższ pachnie rzodkwią i zwykle jest gorzki.

Rośnie od maja do listopada pod brzozami, dębami i bukami, w lasach liściastych i iglastych, ale także w parkach, ogrodach i przy drogach. W Polsce jest bardzo pospolita.

Jest trująca i nie nadaje się do jedzenia; wywołuje dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Warto zachować ostrożność przy zbieraniu jasnych grzybów o brązowych blaszkach i rzodkwiowym zapachu.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–8 cm (opisy podają 3–11 cm), wyjątkowo do 10 cm. Młody półkulisty lub dzwonkowaty z podwiniętym brzegiem, potem rozpostarty, na brzegu pofalowany lub wzniesiony, w części opisów z garbem. Skórka gładka, kremowa, ochrowa, płowa lub rdzawożółta; w wilgotnej pogodzie mazista lub śluzowata, w suchej tylko nieco lepka.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, wąsko przyrośnięte lub zatokowate (w części opisów także „całkowicie wolne”), z postrzępionymi brzegami; młode jasne, z wiekiem szaroochrowe do brunatnych. W wilgotnej pogodzie łzawią: na ostrzach pojawiają się mleczne lub przezroczyste krople.

Trzon

Wysokość 5–10 cm (opisy podają 4–13 cm), grubość 1–2 cm, cylindryczny, u nasady rozszerzony, powierzchnia włóknista, w górnej części czasem pokryta drobnymi łuskami. Bez pierścienia.

Miąższ

Kremowobiały, w dolnej części trzonu ciemniejszy. Zapach rzodkwi, smak przeważnie gorzki. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp ochrowobrązowy. Zarodniki cytrynowate (według części opisów eliptyczne), drobno brodawkowane; wymiary 3–9 × 5,5–7,5 µm (zakres szeroki, wymaga potwierdzenia).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, a także w parkach, ogrodach, na skarpach i w siedliskach ruderalnych (pobocza dróg, składowiska). Unika siedlisk bardzo wilgotnych. Partnerzy mykoryzowi: brzoza brodawkowata, dąb szypułkowy i bezszypułkowy, buk zwyczajny.

Występowanie. Ameryka Północna i Środkowa, Europa, Australia, Japonia i Korea (stwierdzony w 18 krajach). W Europie Środkowej i w Polsce bardzo pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od maja do listopada (w łagodnym klimacie, np. w Kalifornii, także zimą).

Z czym można go pomylić?

• Hebeloma radicosum (włośnianka korzeniasta) — Wyraźnie korzeniasty trzon wyrastający w spróchniałym drewnie.
• Hebeloma sinapizans (włośnianka musztardowa) — Znacznie większy kapelusz, na środku wybarwiony ciemniej niż na obwodzie.
• Hebeloma insigne — Wymieniany jako gatunek podobny; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący; powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe o nasileniu od łagodnego do ciężkiego.

Objawy zatrucia. Wymioty, biegunka i kolkowe bóle brzucha, o nasileniu od łagodnego do ciężkiego. Nawet młode owocniki, które nie są gorzkie, mogą wywoływać zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Czas do pierwszych objawów. Kilka godzin od spożycia (dokładny przedział nie jest podany).

Co robić. Przy podejrzeniu zatrucia grzybami skontaktuj się z lekarzem, SOR lub ośrodkiem toksykologicznym; przy nasilonych wymiotach lub biegunce dzwoń pod 112. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Angielskie nazwy poison pie i fairy cakes nawiązują do łacińskiego epitetu crustulum – „małe ciastko”.
• Z grzybni wytwarza się preparat mikoryzowy ułatwiający wzrost i rozwój sadzonek drzew.
• W Kalifornii jest „zdecydowanie” najpospolitszą włośnianką (opinia D. Aroro).
• Pierwszy opis naukowy pochodzi od Bulliarda z 1787 r.