Wrośniak szorstki

Opis

Wrośniak szorstki tworzy cienkie, twarde, półkoliste lub wachlarzowate półeczki o szerokości zwykle kilku centymetrów (do 10–15 cm). Górna powierzchnia jest kosmata, filcowata, z koncentrycznymi rowkami, w odcieniach od białawego przez szarożółty po orzechowy; brzeg bywa ciemniejszy i falisty. Czasem owocniki zielenieją od porastających je glonów. Spód jest biały lub kremowy, z drobnymi, okrągłymi porami niewidocznymi gołym okiem jako rurki.

Rośnie przez cały rok, zwykle gromadnie, w szeregach, na martwym drewnie drzew liściastych, najczęściej buka i brzozy, w miejscach widnych: na pniakach, gałęziach, płotach i składowanym drewnie. W Polsce jest pospolity.

Najłatwiej pomylić go z wrośniakiem różnobarwnym, który ma wyraźniejsze, barwne strefy, oraz z wrośniakiem miękkowłosym, który jest prawie jednolicie biały i nie ma rowków. Od blaszkowca różni się spodem: ma pory, a nie blaszki. Jest niejadalny, bo miąższ jest skórzasty i twardy.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik jednoroczny, płaski, przyrastający bokiem do podłoża, półkolisty, wachlarzowaty lub muszlowaty; szerokość do 10–15 cm (opisy podają różne zakresy; wyjątkowo więcej), grubość do ok. 1 cm. Powierzchnia pokryta krótkimi kosmkami, kosmata lub filcowata, z koncentrycznym rowkowaniem lub słabą strefowatością. Barwa od białawej przez szarożółtawą i rdzawą do orzechowej; brzeg zwykle ciemniejszy (brązowawy), falisty lub karbowany, czasem żółtawy. Owocniki często porastają glony i wtedy zielenieją. Nie występują odcienie niebieskawe ani szaroczarne. Rosną często gromadnie, w szeregach; gatunek bardzo zmienny morfologicznie.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurkowaty, rurki w jednej warstwie, długości 1–3 (wyjątkowo do 5) mm. Pory okrągłe lub wieloboczne, średnicy 0,2–0,4 mm; na młodych owocnikach białe, potem kremowe, na koniec szarawe lub rdzawe. Owocnik przyrasta bokiem, trzonu brak.

Trzon

Brak; owocnik siedzący.

Miąższ

Zapach lekko anyżkowy. W przekroju miękka szara warstwa górna i biaława dolna rozdzielone czarną linią. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały lub słomkowożółty. Zarodniki gładkie, cylindryczne, z zaostrzoną podstawą, proste lub lekko wygięte, nieamyloidalne; wymiary 6–7,5 × 1,5–2,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof wywołujący białą zgniliznę drewna; bywa też pasożytem osłabionych drzew, wnikając przez rany. Atakuje głównie drzewa liściaste (brzoza, buk, jarząb, dąb, wierzba), rzadziej iglaste; szczególnie często spotykany na bukowym drewnie. Preferuje drewno suche i miejsca dobrze oświetlone: pniaki, martwe drzewa i gałęzie, a także drewniane płoty, żerdzie i drewno składowane.

Występowanie. Gatunek kosmopolityczny, występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Europie Środkowej jeden z najpospolitszych wrośniaków, w Polsce pospolity: w lasach, zaroślach, parkach i ogrodach. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Przez cały rok; owocniki długo się utrzymują dzięki skórzastej konsystencji.

Z czym można go pomylić?

• Trametes versicolor (wrośniak różnobarwny) — Wyraźniej strefowany, o barwnych, bardziej kontrastowych strefach; kapelusz cieńszy i mniej kosmaty.
• Trametes pubescens (wrośniak miękkowłosy) — Również ma kosmki na kapeluszu, ale jest niemal jednolicie biały lub płowy, bez koncentrycznego rowkowania i bez warstwowego miąższu; znacznie rzadszy.
• Lenzites betulinus (blaszkowiec; w polskim piśmiennictwie także blaszkowiec drobnozarodnikowy) — Od góry bywa nie do odróżnienia; różni się spodem, który ma blaszki, a nie rurki z porami.
• Trametes ochracea (wrośniak strefowany) — Owocniki wyraźniej strefowane, barwniejsze, o trójkątnym przekroju.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Pierwszy opisał go w 1791 r. Franz Xaver von Wulfen jako Boletus hirsutus; obecną nazwę rodzajową nadał mu w 1924 r. Curtis Gates Lloyd.
• Ma około 80 synonimów naukowych, co świadczy o dużej zmienności i wielokrotnych opisach tego samego gatunku.
• Wywołuje białą zgniliznę drewna i potrafi niszczyć także drewno użytkowe, np. płoty, żerdzie i drewno składowane.
• Angielska nazwa „hairy bracket” (a także „hairy turkey tail”) nawiązuje do kosmatej powierzchni owocnika.