Żagiew wielogłowa

Opis

Żagiew wielogłowa tworzy duże kępy, a nawet kule o średnicy 10–50 cm złożone z wielu małych kapeluszy (1–4 cm), osadzonych na wspólnej, rozgałęzionej, białawej podstawie. Kapelusze są jasnobrązowe, pępkowate, łuskowate. Od spodu mają wąskie, białawe pory na rurkach spływających na trzon. Miąższ jest biały, o zapachu kopru.

Rośnie od czerwca do października przy korzeniach i pniach żywych drzew liściastych (buków, dębów, klonów) i wiele lat z rzędu owocnikuje w tym samym miejscu. W Polsce jest rzadka (status V – narażona) i od 2014 r. objęta ochroną częściową.

Najłatwiej ją pomylić z żagwicą listkowatą, której kapelusze są wachlarzowate, nieregularne, bez osobnych trzonów. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik złożony: ze wspólnej, rozgałęzionej podstawy wyrasta gęsty zbiór licznych (niekiedy kilkuset) kapeluszy tworzących nieregularną kulistą bryłę o średnicy 10–50 cm (część opisów podaje do 40 cm). Pojedynczy kapelusz 1–4 cm, nieregularny, głęboko pępkowaty, powierzchnia włóknisto-zamszowa, łuskowato popękana, łuski ochrowobrązowe do siwobrązowych (jasnobrązowe).

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki 1–1,5 mm długości, słomkowożółte, daleko zbiegające na trzon; pory wąskie, białawe.

Trzon

Białawy, czasem kremowy lub biało-szary, 2,5–7 cm, nieregularnie zrośnięty z sąsiednimi trzonami, wyrastający z rozgałęzionej, mięsistej, bulwiastej podstawy – skleroty, pobierającej składniki odżywcze z podłoża. Brak pierścienia.

Miąższ

Białawy, miękki i mięsisty, z wiekiem twardniejący. Zapach przyjemny, przypomina koper; smak przyjemny, z cierpkim posmakiem (nie próbuj miąższu nieoznaczonych grzybów).

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki cylindryczne, gładkie, bezbarwne, 7–10 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb saprotroficzny; rośnie na korzeniach i przy pniach żywych drzew liściastych (klon, buk, dąb; według części opisów także stare buki i dęby). Skleroty są organem zapasowym. W tym samym miejscu owocnikuje przez wiele lat.

Występowanie. W Polsce rzadki: do 2020 r. ok. 100 stanowisk. Czerwona lista 2006: V (narażony). Na listach gatunków zagrożonych także w Austrii, Belgii, Niemczech, Danii, Estonii, Litwie, Norwegii, Holandii, Szwecji, Finlandii. W latach 1983–2014 pod ochroną ścisłą, od 2014 r. pod ochroną częściową (Dz.U. 2014 poz. 1408); pozyskiwanie owocników w celach gospodarczych dopuszczalne po uzyskaniu zezwoleń. Występuje też we wschodniej Ameryce Północnej.

Owocnikowanie. Od czerwca do października; od maja do września we wschodniej Ameryce Północnej.

Z czym można go pomylić?

• Grifola frondosa (żagwica listkowata) — Pojedyncze kapelusze łopatkowate, wachlarzowate lub klinowate, nieregularnych rozmiarów, bez centralnie osadzonych trzonów (u żagwi wielogłowej kapelusze są pępkowate, o centralnym trzonie, o równiejszej wielkości).
• Armillaria tabescens — Ma blaszki, a nie rurki z porami.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Owocnik składa się niekiedy z kilkuset kapeluszy wyrastających z jednej, wspólnej, rozgałęzionej podstawy.
• W tym samym miejscu owocnikuje przez wiele lat, bo ma zapasową sklerotę.
• W Polsce w latach 1983–2014 pod ochroną ścisłą; do 2020 r. znano ok. 100 stanowisk.
• W medycynie chińskiej używa się skleroty (zbitej masy grzybni z zapasami), a nie samych kapeluszy.