⚠ Trujący ◆ Chroniony
Borowik szatański (dziś krwistoborowik szatański) to rzadki, trujący borowik z czerwonymi porami i czerwonym trzonem. Od prawdziwka odróżnia go właśnie czerwień spodu kapelusza i trzonu oraz sinienie po dotknięciu. W Polsce jest bardzo rzadki i objęty ścisłą ochroną — jeśli go spotkasz, zrób zdjęcie i zostaw w lesie.
Najważniejsze różnice
| Cecha | Prawdziwek | Borowik szatański |
|---|---|---|
| Pory | białe, potem żółtozielone; nie zmieniają barwy | żółte, potem karminowe do purpurowych; po dotknięciu natychmiast sinieją |
| Trzon | biały do piaskowego, z jasną siateczką | żółty u góry, niżej różowoczerwony do purpurowego, z czerwonawą siateczką |
| Miąższ po przekrojeniu | biały, zwykle nie zmienia barwy | białawy, powoli sinieje |
| Kapelusz | brązowy, u młodych biały do piaskowego | szarawobiały, srebrzysty, płowy |
| Zapach starszych okazów | przyjemny | nieprzyjemny, padlinowy |
Na jednej cesze nigdy nie wolno polegać. Sprawdzaj wszystkie naraz, na całym owocniku.
Jak sprawdzić w lesie
- Sprawdź kolor porów: czerwone lub pomarańczowe pory wykluczają prawdziwka.
- Obejrzyj trzon — czerwień w dolnej części to cecha krwistoborowika.
- Dotknij porów: natychmiastowe sinienie to kolejny sygnał ostrzegawczy.
- Jeśli to krwistoborowik, nie zrywaj go — jest gatunkiem ściśle chronionym.
Do grupy „czerwonych borowików” należą też inne gatunki, np. gorzkoborowik żółtopory (pory zostają żółte, miąższ gorzki). Prawdziwek nigdy nie ma czerwonych porów ani czerwonego trzonu.
Każdy okaz, co do którego masz wątpliwość, pokaż grzyboznawcy — bezpłatnie oceniają grzyby stacje sanepidu.
Porównanie cech z Atlasu
Kapelusz
Borowik szlachetnyŚrednica 6–25 cm (bywa do 30 cm i więcej). Młody półkulisty, potem wypukły, u starych poduszkowato rozpostarty. Barwa u młodych okazów biała, potem piaskowa, jasnobrązowa do ciemnobrązowej (rzadko karminowa), brzeg często jaśniejszy. Powierzchnia matowa, bywa pomarszczona, po deszczu i u starszych okazów gładka i lepka.
Krwistoborowik szatańskiŚrednica zwykle 6–30 cm (wyjątkowo do 40–50 cm), prawdopodobnie największy borowik Europy. Młody półkulisty z podwiniętym brzegiem, potem poduszkowaty i spłaszczony, gruby, zwarty. Barwa szarawobiała, srebrzystobiała lub płowa, u starszych owocników z odcieniem oliwkowym, ochrowym, żółtawym lub brunatnym; po naciśnięciu brązowoochrowa. Skórka matowa, sucha lub zamszowa (drobno kutnerowata), z wiekiem gładka, w wilgotną pogodę bywa lekko lepka; ściśle zrośnięta z miąższem, nie daje się ściągnąć.
Hymenofor (spód kapelusza)
Borowik szlachetnyRurki długości 8–30 mm, łatwo oddzielające się od miąższu kapelusza, przy trzonie zatokowo wycięte. Pory drobne, okrągławe (ok. 2–3 na mm), niezmieniające barwy po uszkodzeniu. U młodych owocników białe lub kremowe, wypełnione jakby watą (strzępki), z wiekiem żółtawooliwkowe, żółtozielone i oliwkowozielone.
Krwistoborowik szatańskiRurki wolne lub lekko przyrośnięte, do ok. 3 mm długości, początkowo żółtawe lub zielonkawożółte, potem krwistoczerwone, u starych brązowooliwkowe; po uszkodzeniu sinieją. Pory okrągłe, początkowo żółte do pomarańczowych, potem od strony trzonu czerwienieją, w pełni dojrzałości karminowe lub purpurowoczerwone, u bardzo starych oliwkowe; po dotknięciu natychmiast sinieją.
Trzon
Borowik szlachetnyWysokość 5–20 cm, grubość 1,5–10 cm. Biały, szarobiaławy lub piaskowy; u młodych pękaty i głęboko osadzony w ziemi, później maczugowaty lub baryłkowaty. Z delikatną białawą lub jasnobrązową siatką, najwyraźniejszą w górnej części. Bez pierścienia.
Krwistoborowik szatańskiWysokość 5–15 cm (wyjątkowo do 20–25 cm), grubość 3–8 cm, pełny, potężny, początkowo kulisty lub cylindryczny, potem baryłkowaty z wyraźnie bulwiastą podstawą, często szerszy niż długi. Barwa: pod kapeluszem żółta do pomarańczowej, niżej różowoczerwona, ku podstawie karminowa do purpurowoczerwonej. Pokryty delikatną żółtawą do czerwonawej siateczką o sześciokątnych oczkach, czasem tylko w górnej połowie trzonu.
Miąższ
Borowik szlachetnyZwykle biały, rzadziej kremowy lub piaskowy, pod skórką kapelusza czerwonawobrązowy; u młodych twardy, u starych gąbczasty. Zwykle nie zmienia barwy na powietrzu (opisy podają, że czasem lekko brązowieje lub różowieje). Zapach przyjemny, smak łagodny, orzechowy.
Krwistoborowik szatańskiBiaława, gruba, gąbczasta, u młodych owocników czasem żółta lub słomkowa, u podstawy trzonu bywa czerwonawa. Po przekrojeniu powoli blado sinieje, intensywniej wokół wierzchołka trzonu i nad rurkami. Zapach u młodych owocników słaby, przyjemny, piżmowy; u starszych wyraźnie nieprzyjemny, padlinowy. Smak łagodny, u młodych okazów opisywany jako orzechowy – nie wolno go sprawdzać; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.
Wysyp i zarodniki
Borowik szlachetnyWysyp oliwkowobrązowy. Zarodniki wrzecionowate do elipsoidalnych, gładkie, 12–18 × 4,5–7 µm (opisy podają różne zakresy).
Krwistoborowik szatańskiWysyp oliwkowy (oliwkowozielony). Zarodniki gładkie, wrzecionowate do elipsoidalnych. Wymiary ok. 10–16 × 4,5–7,5 µm (opisy podają niespójne zapisy).
Kiedy rosną
Borowik szlachetny
sierpień – październik
Krwistoborowik szatański
sierpień – październik
Zdjęcia z natury
Inne podobne gatunki
Najczęstsze pytania
Jak odróżnić prawdziwka od borowika szatańskiego?
Borowik szatański ma czerwone pory, czerwony trzon i sinieje po dotknięciu. Prawdziwek ma pory białe lub żółtozielone, jasny trzon z jasną siateczką i nie sinieje.
Czy borowik szatański jest pod ochroną?
Tak. W Polsce krwistoborowik szatański jest bardzo rzadki i objęty ścisłą ochroną gatunkową. Nie wolno go zrywać.
Czy borowik szatański jest trujący?
Tak, jest grzybem trującym — wywołuje silne dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112 i zabierz resztki grzybów do lekarza.
Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Aplikacja przy każdym wyniku pokazuje sobowtóry i ostrzega przed gatunkami trującymi, także bez zasięgu.
Więcej par: Prawdziwek czy goryczak żółciowy · Kania czy muchomor sromotnikowy · Pieczarka polna czy muchomor sromotnikowy · Gołąbek zielonawy czy muchomor sromotnikowy · wszystkie sobowtóry