Boczniak łyżkowaty

Opis

Boczniak łyżkowaty ma kapelusz o średnicy 5–12 cm, łopatowaty lub małżowaty, jasny: kremowy lub bladobrązowy, z wiekiem szarobrązowy. Blaszki są białawe, gęste i głęboko zbiegają na krótki, ekscentryczny trzon, który u podstawy jest cieńszy. Miąższ ma delikatny, anyżkowy zapach.

Rośnie od czerwca do października, zwykle w licznych kępach na pniach i konarach buków, dębów i innych drzew liściastych, zarówno na martwym drewnie, jak i na żywych drzewach. W Polsce jest rzadki. Od boczniaka ostrygowatego, który owocnikuje późną jesienią, odróżnia go jaśniejszy kapelusz i letnia pora wzrostu.

Zbiera się wyłącznie młode owocniki, ponieważ starsze bywają zarażone larwami owadów. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–12 cm (część opisów podaje 5–20+ cm), łopatowaty, u młodszych ostrygowaty, wypukły, potem szeroko wypukły do płaskiego; brzeg podwinięty, poprzeginany, niekiedy potargany. Miękki, cienkomięsisty, jasny: kremowy, bladobrązowy, na brzegu żółknący, z wiekiem szarobrązowy. Przyrośnięty bokiem do podłoża.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, wąskie, sprężyste, głęboko zbiegające na trzon, nierozwidlone, białawe lub jasnokremowe; podczas wysychania żółkną. Mogą na nich występować małe chrząszcze.

Trzon

Wysokość 1–6 cm, grubość 0,6–1,5 cm, ekscentryczny, czasem boczny, stożkowaty (cieńszy u podstawy), gładki, biaława powierzchnia, przy podstawie pilśniowaty. Nie ma pierścienia.

Miąższ

Początkowo sprężysty i delikatny, z wiekiem twardy, białawy. Zapach niewyraźny, przyjemny, przypominający anyż; smak słodkawy.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały z fioletowym odcieniem (według części opisów biały, szarawy lub liliowy). Zarodniki cylindryczne, 7,5–11 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb saprotroficzny i pasożytniczy; rośnie na martwym drewnie i na żywych drzewach. Najczęściej na pniach i konarach buków, także dębów i innych drzew liściastych; w zachodniej części Ameryki Północnej także na iglastych.

Występowanie. Występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy i Afryki (część opisów podaje szerokie rozpowszechnienie w lasach strefy umiarkowanej i podzwrotnikowej). W Polsce rzadki, na Czerwonej liście z 2006 r. ze statusem V (narażony na wymarcie). Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od czerwca do października; zwykle w licznych kępach, czasem pojedynczo. Preferuje cieplejszą pogodę niż P. ostreatus, pojawia się w drugiej połowie lata.

Z czym można go pomylić?

• Pleurotus ostreatus (boczniak ostrygowaty) — Owocnikuje tylko późną jesienią. Kapelusz znacznie ciemniejszy i większy, mniej rozwinięty trzon (według części opisów P. pulmonarius ma kapelusze znacznie jaśniejsze i mniejsze oraz bardziej rozwinięty trzon).
• Crepidotus spp. (ciżmówki) — Blaszki o gliniastobrązowej barwie.
• Pleurotus populinus — Gatunek północnoamerykański, rośnie wyłącznie na osice i topolach (Populus).
• Clitocybe spp. (lejkówki; niektóre trujące) — Może przypominać lejkówkę, gdy rośnie na szczycie drewna; szczegółowe różnice – brak danych.
• Lentinus sajor-caju — Szczepy handlowe P. pulmonarius bywają błędnie oznaczane jako „Pleurotus sajor-caju”; L. sajor-caju ma pierścień na trzonie, P. pulmonarius trzon nagi.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwę polską nadał dopiero C. Narkiewicz w 2001 r.
• W Nowej Zelandii uprawia się i sprzedaje go jako „oyster mushroom”, bo P. ostreatus nie może być tam importowany z obawy o leśnictwo.
• Szczepy handlowe są często błędnie oznaczane jako „Pleurotus sajor-caju”, który jest synonimem Lentinus sajor-caju.
• W badaniach na myszach ekstrakt łagodził objawy kataru siennego dopiero po kilku tygodniach podawania.