Boczniak ostrygowaty

Opis

Boczniak ostrygowaty rośnie w kępach przypominających ławice ostryg: duże i małe muszlowate lub wachlarzowate kapelusze o średnicy 5–25 cm, często zrośnięte ze sobą, przyrośnięte bokiem do drewna. Barwa jest zmienna, od szarobrązowej i popielatej po stalowoniebieskawą i fioletową. Blaszki są gęste, białawe do szarych i głęboko zbiegają na krótki, gruby, biały trzon.

Rośnie na martwym drewnie, rzadziej na osłabionych żywych drzewach liściastych: bukach, grabach, wierzbach, topolach i brzozach. Owocniki pojawiają się późną jesienią, od końca października do zimy, a przy łagodnej zimie także w jej trakcie. Jest pospolity w całej Polsce.

Najlepsze są młode owocniki, starsze stają się twarde, szczególnie trzon. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–25 cm (część opisów podaje 2–30 cm). Początkowo łukowaty z długo podwiniętym brzegiem, potem muszlowaty, wachlarzowaty lub lejkowaty; przyrasta do podłoża bokiem. Miękki i sprężysty, powierzchnia gładka i naga, tylko przy trzonie pokryta białą pilśnią. Barwa zmienna: różne odcienie brązowego, popielatego, siwobrązowego, stalowoniebieskiego i fioletowego (według części opisów od białej przez szarą do brązowej). Brzeg gładki, często falisty lub klapowaty.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, głęboko zbiegające na trzon, od białawych do siwych, u starszych okazów nawet fioletowe (według części opisów białawe, czasem żółknące).

Trzon

Krótki i gruby, 1–4 cm, biały lub siwy, boczny lub bocznie przyrośnięty do drewna (u niektórych owocników praktycznie nieobecny); nagi, tylko u podstawy pokryty szczecinkami.

Miąższ

Biały; w kapeluszu u młodych miękki, u starszych sprężysty i twardy, w trzonie u starszych korkowaty i zdrewniały. Smak kwaskowaty; zapach gorzkawo-słodki, przypominający benzaldehyd lub gorzkie migdały, według innych opisów lekko anyżkowy. Brak danych o zmianie barwy po przekrojeniu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały (według części opisów biały do liliowoszarego, najlepiej widoczny na ciemnym tle). Zarodniki elipsoidalne, gładkie, 8–11 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof, biały rozkład drewna, pierwotny rozkładacz drewna liściastego, zwłaszcza buka; według części opisów bywa też pasożytem żywych, starych, osłabionych lub uszkodzonych drzew (inne podają, że wydaje się wyłącznie saprotrofem). Rośnie na grabie, bukach, wierzbach, topolach, robinii akacjowej, brzozie i orzechu włoskim, zwykle w kępach. Grzybnia jest mięsożerna: paraliżuje i trawi nicienie (co pozwala pozyskać azot). Bioakumuluje lit.

Występowanie. Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach i wielu wyspach; w Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną. Na północnym zachodzie Ameryki Północnej zastępowany przez P. pulmonarius i P. populinus.

Owocnikowanie. W Polsce od końca października do zimy (przy łagodnej zimie także zimą), czasem na przedwiośniu. W Wielkiej Brytanii owocniki bywają przez cały rok. Odporny na mróz, do wytwarzania owocników potrzebuje dużo światła.

Z czym można go pomylić?

• Pleurotus pulmonarius (boczniak łyżkowaty) — Jasny kapelusz, zapach anyżkowy, owocnikuje od wczesnego lata do jesieni.
• Pleurotus dryinus (boczniak białożółty) — Jaśniejszy, białawy kapelusz o powierzchni nieco kosmkowatej.
• Pleurotus cornucopiae (boczniak rowkowanotrzonowy) — Trąbkowaty kapelusz i rowkowany trzon.
• Sarcomyxa serotina (łycznik późny) — Mniejszy, często z zielonkawymi odcieniami; trzon żółty, blaszki zbiegają słabiej i tworzą wyraźną granicę między kapeluszem a trzonem.
• Omphalotus olivascens, Omphalotus nidiformis, Clitocybe dealbata, niektóre Lentinellus — Trujące podobne gatunki (głównie poza Europą); gatunki z rodzaju Lentinellus mają blaszki o postrzępionych ostrzach i drobno owłosiony kapelusz. Brak dalszych szczegółów.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa rodzaju Pleurotus („boczne ucho”) odnosi się do bocznego osadzenia trzonu, a ostreatus do kształtu kapelusza przypominającego ostrygę.
• Komercyjną uprawę boczniaka zapoczątkowano w Niemczech podczas I wojny światowej jako środek zaradczy na niedobory żywności.
• Grzybnia jest mięsożerna: paraliżuje i trawi nicienie żyjące w drewnie.
• Doświadczenia w Meksyku wykazały, że boczniak może rosnąć na zużytych pieluchach jednorazowych, redukując masę ich degradowalnych składników nawet o 90%.