Borowik sosnowy

Opis

Borowik sosnowy to duży, masywny borowik o czerwonobrązowym, kasztanowym lub czekoladowym kapeluszu o średnicy zwykle 5–30 cm. Skórka jest matowa, delikatnie pilśniowata, bywa pomarszczona i lepka w czasie deszczu. Spód kapelusza ma rurki, białe u młodych owocników, potem żółte i oliwkowe. Gruby, beczułkowaty lub pałkowaty trzon pokrywa wyraźna siateczka, często z pomarańczowoczerwonym odcieniem. Miąższ jest biały, nie zmienia barwy po przekrojeniu i ma przyjemny, korzenny zapach.

Rośnie od maja do października, najobficiej na początku sezonu, najczęściej pod sosnami na ubogich, kwaśnych, piaszczystych glebach, ale także pod jodłami, świerkami i niektórymi drzewami liściastymi (buk, dąb).

Można go pomylić z innymi borowikami (szlachetnym, usiatkowanym, ciemnobrązowym). Rurki zamiast blaszek, brak zmiany barwy miąższu i przyjemny zapach odróżniają go od gatunków niejadalnych, ale borowiki o czerwonych porach lub sinejącym miąższu wymagają osobnego rozpoznania. Jeśli nie masz pewności, poproś doświadczonego grzyboznawcę o ocenę.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–30 cm (opisy podają do 40 cm); początkowo półkulisty, potem płaskołukowaty, na koniec rozpostarty; u młodych okazów mały w stosunku do trzonu. Powierzchnia delikatnie pilśniowata, matowa, zwykle nierówna, garbkowata lub pomarszczona, w czasie deszczu lepka. Barwa czerwonobrązowa do kasztanowej i czekoladowobrązowej, czasem z purpurowym lub fioletowym odcieniem; młody kapelusz bywa bladoróżowy z białawym nalotem. Skórka grubsza niż u pokrewnych borowików, galaretowata.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurkowaty; rurki i pory u młodych owocników białe, potem żółte, w pełnej dojrzałości oliwkowobrązowe do oliwkowożółtych. Pory drobne, okrągłe. Przyrost rurek do trzonu – brak danych.

Trzon

Wysokość 6–16 cm (według niektórych opisów do 25 cm), grubość 3–7 cm; początkowo beczułkowaty, potem jajowaty, w końcu pałkowaty, bulwiasty. Pokryty siateczką, w górze białawą, wyraźnie grubszą i grubooczkową niż u innych borowików, często z pomarańczowoczerwonym odcieniem, zwłaszcza u dołu; w dolnej części bardziej brązowawa i zwykle sięga podstawy.

Miąższ

U młodych owocników biały (tylko pod skórką czerwonobrązowy), u starszych kremowobiały z żółtym odcieniem, miękki u dojrzałych; po uszkodzeniu nie zmienia barwy. Zapach przyjemny, korzenny; smak przyjemny.

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowy do oliwkowobrązowego. Zarodniki gładkie, cylindryczno-elipsoidalne, z kroplami oleju, bez pory rostkowej; wymiary 14–20 × 4,5–6 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza) z sosnami (m.in. sosna zwyczajna, czarna, limba, nadmorska), a także z jodłą pospolitą i świerkiem pospolitym; może rosnąć także pod drzewami liściastymi (kasztan jadalny, dąb, buk, prawdopodobnie brzoza i grab). Preferuje ubogie, kwaśne gleby piaszczyste w lasach iglastych. Forma związana z jodłą i świerkiem bywa wyróżniana jako var. fuscoruber.

Występowanie. Europa i zachodnia Azja; w Europie uznawany za najrzadszego z borowików z grupy szlachetnych; w Czechach uznany za narażony. W Polsce nie jest objęty ochroną prawną (Dz.U. 2014 poz. 1408). Introdukowany z sosnami do innych regionów świata. Populacje chińskie i północnoamerykańskie w większości zaliczono do odrębnych gatunków.

Owocnikowanie. Od maja do października, najobficiej na początku sezonu (według innych opisów lato i jesień; w Italii już od kwietnia).

Z czym można go pomylić?

• Boletus edulis (borowik szlachetny) — Kapelusz zwykle jaśniejszy, brązowy, siateczka na trzonie drobniejsza i jaśniejsza; borowik sosnowy ma kapelusz czerwonobrązowy, skórkę grubszą, trzon z grubszą, pomarańczowoczerwonawą siateczką.
• Boletus reticulatus (borowik usiatkowany) — Bywa mylony z borowikiem sosnowym; szczegółowe różnice – brak danych.
• Boletus aereus (borowik ciemnobrązowy) — Kapelusz ciemniejszy. Szczegółowe różnice – brak danych.
• Butyriboletus regius (borowik królewski) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona ścisła), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz różowy do różowoczerwonego, rurki i pory jasnożółte, trzon żółty z drobną żółtą siateczką, miąższ żółty. Nie zbierać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Przez lata uznawany za odmianę lub formę borowika szlachetnego; odrębność gatunkową potwierdziły dopiero badania genetyczne.
• Nazwę Boletus pinicola Venturiego trzeba było zastąpić nową (B. pinophilus, 1973), bo była już zajęta przez inny grzyb, obecnie Fomitopsis pinicola.
• Epitet gatunkowy łączy łacińskie pinus (sosna) i greckie philus (miłujący).
• W okolicach Borgotaro (Włochy) borowik sosnowy razem z trzema pokrewnymi borowikami nosi nazwę handlową Fungo di Borgotaro.