Borowik usiatkowany

Opis

Borowik usiatkowany to duży grzyb o kapeluszu do 25 cm średnicy, ciemnobrązowym, rdzawym do czekoladowego, aksamitnym, na starszych okazach spękanym w czasie suchej pogody. Pod kapeluszem ma rurki, początkowo białe, potem żółtozielone do oliwkowych, które nie zmieniają barwy po uciśnięciu. Trzon jest pękaty lub maczugowaty, jasnobrązowy, w całości pokryty wypukłą jasną siateczką. Miąższ jest biały i nie zmienia barwy.

Rośnie od maja do października, a nawet do listopada, pod dębami, bukami, grabami i lipami w lasach liściastych i mieszanych, także w parkach. Jest jednym z najwcześniej pojawiających się grzybów rurkowych. Miąższ częściej niż u innych borowików bywa zjedzony przez larwy.

Odróżnia go od borowika szlachetnego ciemniejszy, aksamitny kapelusz bez białego obrzeżenia. Może być pomylony z goryczakiem żółciowym, który ma gorzki smak i ciemniejszą od trzonu siateczkę. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica do 25 cm (część opisów podaje do 30 cm); u młodych półkulisty, gładki i ciemnobrązowy, potem rozpostarty, poduszkowaty i jaśniejszy. Skórka aksamitna, brązowa, rdzawa do czekoladowej; w czasie suszy na starszych okazach drobno pęka, odsłaniając biały miąższ i tworząc wzór siateczki. Brzeg bez białego obrzeżenia lub z bardzo słabym (w odróżnieniu od borowika szlachetnego).

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki do 35–40 mm, u młodych białe do szarobiałych, u starszych żółtozielone do oliwkowozielonych; przy trzonie wycięte zatokowato. Pory drobne, barwy rurek, nie zmieniają barwy po uciśnięciu.

Trzon

Grubość 2–7 cm, wysokość 8–25 cm (część opisów podaje do ok. 12 cm), jasnobrązowy lub szarobrązowy; u młodych beczułkowaty, pękaty, potem maczugowaty, czasem cylindryczny. Pokryty w całości wypukłą siateczką, białą u młodych, brązowawą u starych, zawsze jaśniejszą od trzonu. Grzybnia u podstawy biała. Pierścienia brak.

Miąższ

Biały do kremowego, pod skórką brązowawy, czasem lekko żółtawy nad rurkami; nie zmienia barwy na powietrzu. Za młodu zwarty, u starszych gąbczasty (według części opisów mniej zwarty niż u innych borowików). Smak łagodny, orzechowy, zapach przyjemny. Często atakowany przez larwy owadów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowy do oliwkowobrązowego. Zarodniki gładkie, elipsoidalno-wrzecionowate, czasem cylindryczne, bez pory rostkowej, 13–20 × 4–6 µm, najczęściej 14–16 × 4,5–5,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy (ektomykoryza), mniej wybredny co do żywiciela niż inne borowiki szlachetne. Głównie z dębami, bukami, grabami i lipami; na wyższych wysokościach także pod świerkami, jodłami i sosnami; w południowej Europie także pod kasztanem jadalnym. W górach do ponad 2000 m n.p.m. pod karłowatymi wierzbami i posłonkami. Rośnie w lasach liściastych, mieszanych, rzadziej iglastych, a także w parkach i nad stawami.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa i Azja (według części opisów głównie Europa), podawany także z południowej Afryki (prawdopodobnie zawleczony). Jeden z najwcześniej pojawiających się grzybów rurkowych. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce; nie ma go na wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu MZ.

Owocnikowanie. Zwykle od maja do początku października, a nawet do połowy listopada, najczęściej po ciepłej i wilgotnej pogodzie.

Z czym można go pomylić?

• Tylopilus felleus (goryczak żółciowy) — Rośnie głównie w lasach iglastych, ma bardzo gorzki smak, a siateczka na trzonie jest zawsze ciemniejsza od trzonu. Niejadalny z powodu goryczy; nie wolno go próbować na surowo przy braku pewności.
• Boletus edulis (borowik szlachetny) — Kapelusz jaśniejszy, z białym obrzeżeniem brzegu; mniej aksamitny.
• Boletus aereus (borowik ciemnobrązowy) — Bardzo podobny, ciemniejszy.
• Boletus pinophilus — Należy do tej samej sekcji; szczegółowe różnice – brak danych.
• Butyriboletus regius (borowik królewski) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona ścisła), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz różowy do różowoczerwonego, rurki i pory jasnożółte, trzon żółty z drobną żółtą siateczką, miąższ żółty. Nie zbierać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa aestivalis pochodzi od łac. aestas, czyli „lato”; po angielsku to „summer cep” lub „summer bolete”.
• Jest jednym z najwcześniej pojawiających się grzybów rurkowych, owocnikuje już od maja.
• Analizy genetyczne wskazują, że linia B. aereus i linia B. reticulatus oddzieliły się ok. 6–7 mln lat temu; najbliżej spokrewniony jest z liniami z Chin i Korei oznaczanymi jako B. edulis.
• W 1793 r. Jean-Jacques Paulet opisał go jako „Le grand Mousseux” i zaznaczył, że latem można go znaleźć w Lasku Bulońskim.