Czernidłak pstry

Opis

Czernidłak pstry to smukły grzyb o wysokim, białym, pustym trzonie (10–20 cm) i kapeluszu jajowatym, potem dzwonkowatym, ciemnoszarobrązowym, pokrytym srebrzystobiałymi płatami osłony, które przypominają upierzenie sroki. Młode owocniki są prawie całe białe. Blaszki są gęste, początkowo białe, potem czerwonawe, na końcu czarne. Dojrzały owocnik rozpływa się w czarną ciecz.

Rośnie wśród opadłych liści w lasach, zwłaszcza bukowych, rzadziej pod dębami i grabami. W Polsce jest rzadki i figuruje na Czerwonej liście grzybów (status V – narażony), choć nie jest objęty ochroną prawną.

Można go pomylić z czernidłakiem kołpakowatym. Jest uznawany za trujący i wywołuje zaburzenia trawienne. Nie zbieraj go do jedzenia; rzadki gatunek lepiej zostawić w lesie.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

W dojrzałości średnica 3–7 cm, wysokość 7–12 cm (według części opisów do 8 cm szerokości). Początkowo jajowaty, potem dzwonkowaty, na końcu brzeg odwija się na zewnątrz. Powierzchnia bardzo ciemna, szarobrązowa, błyszcząca, pokryta srebrzystobiałymi włókienkami lub płatami osłony ogólnej, które rozdzielają się na plamy podczas rozszerzania się kapelusza (efekt pstrokatego upierzenia sroki). U bardzo młodych owocników kapelusz jest biały. Brzeg ząbkowany; dojrzały owocnik rozpływa się w czarną ciecz.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki wolne lub nieco przyrośnięte, gęste do bardzo gęstych, początkowo białe, potem czerwonawe, na końcu czarne i rozpływające się.

Trzon

Wysokość 10–20 cm (według części opisów 12–20 (–30) cm), średnica 0,7–1,5 cm, cylindryczny, pusty i niezbyt wytrzymały, z bulwiastą podstawą (według części opisów), ku górze lekko zwężony. Powierzchnia biała lub biaława, kłaczkowata, łuskowata lub drobno włóknista. Pierścienia nie opisano.

Miąższ

Białawy, włóknisty, wodnisty. Według części opisów bywa o nieprzyjemnym zapachu (naftaliny) i nieprzyjemnym smaku. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp czarny. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, ciemnobrązowe, z centralną porą rostkową. Wymiary ok. 13–19 × 9–13 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof; rośnie wśród opadłych liści w lasach, zwłaszcza bukowych, rzadziej pod dębami i grabami.

Występowanie. Europa (od Wielkiej Brytanii i Francji po Polskę, Węgry, Rumunię, na południe do Hiszpanii, Włoch i Grecji), Ameryka Północna (rzadko), Afryka, południowo-wschodnia Azja, Australia. W Polsce rzadki: Wojewoda w 2003 r. podał 7 stanowisk, nowsze podaje internetowy atlas grzybów. Figuruje na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (status V – narażony; lista z 2006 r.). Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Saprotrof leśny; owocniki zwykle jesienią (dokładny okres nie jest podany).

Z czym można go pomylić?

• Coprinus comatus (czernidłak kołpakowaty) — Bywa mylony z czernidłakiem pstrym; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Uznawany za trujący; wywołuje zaburzenia trawienne.

Objawy zatrucia. Zaburzenia trawienne. Szczegółowy opis objawów – brak danych.

Czas do pierwszych objawów. Brak danych.

Co robić. Przy objawach po zjedzeniu grzybów lub przy podejrzeniu zatrucia zadzwoń pod 112 albo zgłoś się na SOR; nie czekaj na samoistne ustąpienie dolegliwości. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji i skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Epitet picacea pochodzi od sroki (Pica pica) i nawiązuje do pstrokatego, czarno-białego wyglądu kapelusza.
• Wojewoda w 2003 r. podał dla Polski zaledwie 7 stanowisk gatunku.
• Dojrzały owocnik rozpływa się w czarną ciecz (autoliza), jak inne czernidłaki; od tego pochodzi angielska nazwa „inkcap”.
• Według części opisów jest pospolity w Europie i Australii, w Ameryce Północnej rzadki.