Gołąbek brudnożółty

Opis

Gołąbek brudnożółty ma kapelusz 4–8 cm, matowo żółty, od żółtawoochrowego do cytrynowego, w wilgotną pogodę lepki. Blaszki są kruche, białe, z czasem kremowe i z ochrowymi plamami. Trzon jest biały, często z ochrowym odcieniem, mocny, a miąższ biały, przy trzonie szarzejący.

Rośnie od lata do jesieni w lasach iglastych i mieszanych, najczęściej pod świerkami. W Polsce jest bardzo pospolity i bywa jedynym grzybem w większej ilości, także w suche lata.

Od podobnych żółtych gołąbków trudno go odróżnić bez sprawdzenia smaku i drzewa, pod którym rośnie: gołąbek jasnożółty rośnie pod brzozami, słoneczny pod bukami i jest palący, a żółciowy pachnie geranium i jest piekący. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–8 (10–12) cm; za młodu półkulisty, później płaski, pofalowany i nieco przegięty, bywa lekko wklęsły. Skórka gładka, w wilgotną pogodę lepka, w suchą sucha, daje się zdzierać do około połowy promienia kapelusza. Barwa żółtawoochrowa do cytrynowej, matowo żółta. Brzeg tępy, nieco podgięty, u starszych owocników karbowany i gruzełkowaty.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki kruche, u młodych owocników średnio gęste, później rzadsze; przy trzonie zatokowato wycięte lub prawie wolne (według opisów także słabo przyrośnięte), przy brzegu zaokrąglone, czasem rozwidlone. Początkowo białe, potem jasnokremowe do szarawobiałych, miejscami z ochrowymi plamami.

Trzon

Wysokość 3–7 cm, grubość 1–2 cm, walcowaty, mocny, początkowo pełny, później watowaty. Powierzchnia gładka, nieco połyskująca, biała, często z jasnym ochrowym odcieniem, może mieć ochrowe plamy; z wiekiem szarzeje. Bez pierścienia.

Miąższ

Biały lub białawy, przy trzonie szarzejący, dość miękki. Zapach bardzo słaby. Smak łagodny, u większości okazów znośnie ostry, a czasem gorzki lub piekący (zwłaszcza blaszki). Nie należy próbować miąższu w celu rozpoznania, jeśli nie ma pewności co do gatunku.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały do jasnokremowego. Zarodniki 8–10,5 × 7–8 µm, brodawkowato-siateczkowate; brodawki duże, stożkowate, oczka siatki wąskie, miejscami otwarte; łysinka wyraźna, amyloidalna.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy. Najczęściej rośnie pod świerkami, rzadziej pod sosnami i bukami, jeszcze rzadziej pod innymi drzewami; w lasach iglastych, mieszanych i liściastych.

Występowanie. Szeroko rozprzestrzeniony w Europie, występuje także w Ameryce Północnej (pod drzewami iglastymi, brzozami i osikami w północnych stanach USA) i w Japonii. W Europie Środkowej bardzo pospolity, miejscami masowy; rośnie także w okresach suszy. W Polsce pospolity, najczęściej spotykany z żółtych gołąbków. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od lata do jesieni.

Z czym można go pomylić?

• Russula fellea (gołąbek żółciowy) — Barwa miodowożółta, zapach geranium, smak piekący; niejadalny. Brzeg kapelusza ma barwę niewiele różniącą się od blaszek, podczas gdy u gołąbka brudnożółtego różnica jest wyraźna.
• Russula claroflava (gołąbek jasnożółty) — Rośnie tylko pod brzozami; nie ma wśród nich okazów o ostrym smaku.
• Russula solaris (gołąbek słoneczny) — Smak palący; rośnie tylko pod bukami.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Zmienność smaku, od łagodnego po piekący, jest wśród gołąbków cechą rzadką.
• Jest często jedynym grzybem spotykanym w większej ilości w okresach suszy.
• Pierwszy opis pochodzi z 1801 r., gdy Persoon opisał go jako Agaricus ochroleucus; obecną nazwę nadał Fries w 1838 r.
• Polską nazwę podał Feliks Berdau w 1876 r.