Gołąbek śmierdzący

Opis

Gołąbek śmierdzący to duży gołąbek o kapeluszu do kilkunastu centymetrów, żółtobrązowym lub brunatnym, w wilgotną pogodę śluzowatym, a w suchą lśniącym. Brzeg kapelusza jest wyraźnie żłobkowany. Blaszki są kremowożółtawe, z wiekiem brązowo plamiste, a u młodych owocników często pokryte kroplami. Trzon jest gruby, żółtawobiały, u nasady rdzawo cętkowany, a w starszych owocnikach pusty w środku.

Rośnie od lipca do września w lasach liściastych i iglastych, pod wieloma gatunkami drzew. W Polsce jest pospolity.

Najłatwiej rozpoznać go po zapachu: silnym, przykrym i duszącym, przypominającym zgniłe warzywa. Podobny gołąbek niemiły bywa trudny do odróżnienia z wyglądu, więc w razie wątpliwości nie zbieraj go do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 7–15 cm (opisy podają różne zakresy, niektóre do 10 cm); młody półkulisty i bardzo śluzowaty, potem płasko rozpostarty, na środku nieco wklęsły. Barwa żółtobrązowa, miodowożółta do ochrowobrązowej. Skórka w stanie wilgotnym śluzowata, w suchą pogodę sucha i lśniąca, daje się ściągnąć do 2/3 średnicy kapelusza. Brzeg z grzebieniastym żłobkowaniem.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, potem rzadkie, szerokości do 14 mm; blado kremowo-żółtawe, później ochrowożółtawe i brązowo plamiste, u młodych owocników często łzawiące.

Trzon

Wysokość 7–12 cm, grubość 2–3,5 cm, walcowaty, żółtawobiały lub plamisty żółtobrązowo, u nasady rdzawo cętkowany. Początkowo twardy i pełny, z wiekiem wewnątrz pusty, podzielony na komory.

Miąższ

Biały, w trzonie brązowiejący, sztywny i ścisły. Zapach silny, przykry i duszący (przypomina zgniłe warzywa, u starych owocników także rybi). Smak nieprzyjemny, ostry; miąższu nie należy próbować. Po uszkodzeniu dość szybko, zwłaszcza u młodych owocników, przebarwia się w kapeluszu na jasnocytrynowo, a w trzonie na rdzawo.

Wysyp i zarodniki

Wysyp kremowy do bladokremowego. Zarodniki szerokoelipsoidalne, pokryte stożkowatymi, tępo zakończonymi brodawkami, połączonymi z rzadka łącznikami; 6,5–9,7(11,5) × 5,5–7,7(8,5) µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy, naziemny. Obserwowany pod klonami, brzozą brodawkowatą, grabem, bukiem, modrzewiem, świerkiem, sosną, topolą, dębem szypułkowym, jarzębem pospolitym i lipami.

Występowanie. Półkula północna na wszystkich kontynentach, na południowej tylko w Australii. W lasach liściastych i iglastych. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. W Polsce od lipca do września.

Z czym można go pomylić?

• Russula subfoetens (gołąbek niemiły) — Morfologicznie bywa nie do odróżnienia. Jest mniejszy i rośnie tylko w lasach liściastych; ma mniej odrażający zapach i znacznie mniej ostry smak. Pod wpływem KOH lub NaOH barwi się na złocisto (gołąbek śmierdzący na kremowo). Różni się też cechami mikroskopowymi.
• Russula pectinatoides (gołąbek przykry) — Gołąbka śmierdzącego łatwo odróżnić po śluzowatym kapeluszu i przykrym zapachu.
• Russula illota (gołąbek brudny) — Gołąbka śmierdzącego łatwo odróżnić po śluzowatym kapeluszu i przykrym zapachu.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Polską nazwę gatunku podał Feliks Berdau w 1876 r.; dawniej bywał nazywany serojeszką śmierdzącą.
• Zapach gołąbka śmierdzącego porównuje się do zgniłych warzyw, a u starych owocników do ryby.
• Na owocnikach odnotowano dorosłe chrząszcze Tritoma angulata, choć nie wydaje się, by był ich regularnym pokarmem.
• Od gołąbka niemiłego (Russula subfoetens) odróżnia go m.in. reakcja z wodorotlenkiem potasu lub sodu: kremowa u gołąbka śmierdzącego, złocista u niemiłego.