Gołąbek winny

Opis

Gołąbek śledziowy to gołąbek o kapeluszu 5–10 cm, którego barwa jest zmienna: purpurowa, winnoczerwona, różowa, brązowoczerwona, żółta lub zielonkawa, zależnie od drzewa, pod którym rośnie. Blaszki są kremowe i brunatnieją po dotknięciu, trzon czerwonawy lub biały z czerwonym odcieniem. Najpewniejszą cechą jest zapach starszych okazów, przypominający śledzie lub gotowane skorupiaki.

Rośnie od sierpnia do końca listopada w lasach iglastych, liściastych i mieszanych oraz w parkach, pojedynczo lub w grupach.

Czerwone formy można pomylić z lekko trującym gołąbkiem wymiotnym, a zielone – z innymi gołąbkami tej barwy, a w ogóle każdy zielony grzyb blaszkowy – z muchomorem zielonawym. Nie zbieraj grzybów, co do których masz wątpliwości.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–10 cm (opisy podają też 5–20 cm); młody półkolisty, potem płaski, pośrodku wgnieciony. Barwa zmienna, zależna od drzewa towarzyszącego: w lasach iglastych purpurowa, pod dębami różowa lub brązowoczerwona, pod brzozami żółta do żółtozielonej; najczęściej purpurowa do winnoczerwonej, także zielonawa, ciemniejsza ku środkowi. Powierzchnia najpierw śluzowata, potem sucha i zamszowa, z drobnymi bruzdami przy brzegu.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki u młodych kremowobiałe, potem żółtawokremowe, po naciśnięciu brązowieją; wąsko rozstawione. Przyrost do trzonu – brak danych.

Trzon

Wysokość 4–8 cm (opisy podają też 4–12 cm), grubość 15–30 mm. Gładki lub lekko pomarszczony, czerwony albo biały z czerwonym odcieniem, po uszkodzeniu brązowieje. Pierścień i pochwa nie występują.

Miąższ

Kremowy, miejscami brązowożółty. Smak za młodu trochę ostry, później prawie nieodczuwalny (według części opisów łagodny, blaszki łagodne do gorzkawych). Zapach dojrzałego owocnika przypomina śledzie, a według części opisów gotowane kraby lub krewetki (trimetyloamina); nasila się z wiekiem. Z FeSO4 ciemnozielony. Nie należy próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp ochrowy (kremowożółty). Zarodniki 8–11 × 7,5–8,5 µm lub 8,8–9,9 × 6,7–7,8 µm (opisy podają różne zakresy), owalne, z kolcami ok. 1 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy; rośnie pojedynczo lub w grupach w lasach liściastych, iglastych i mieszanych oraz w parkach; według części opisów preferuje daglezję, rzadziej sosnę i modrzew, bywa pod bukami i dębami.

Występowanie. Strefa umiarkowana półkuli północnej, do koła podbiegunowego, na południe do Kostaryki. Dla Polski – brak szczegółów. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od sierpnia do końca listopada (w Ameryce Płn. lipiec–październik na wschodzie, październik–styczeń na zachodzie).

Z czym można go pomylić?

• Russula emetica (gołąbek wymiotny) — Czerwone formy; gołąbek wymiotny ma zawsze biały trzon i białe blaszki oraz ostry smak, bez zapachu śledzi.
• Russula aeruginea (gołąbek grynszpanowy) — Zielone formy gołąbka śledziowego zawsze pachną skorupiakami; gołąbek białozielonawy nie.
• Russula olivacea — Kapelusz bardziej aksamitny.
• Russula graveolens, R. clavipes i inne z sekcji Xerampelinae — Większość podobnych gołąbków nie ma zapachu owoców morza; szczegóły – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Epitet xerampelina pochodzi z greckiego i oznacza „barwę suszonych liści winorośli”.
• Charakterystyczny zapach owoców morza (trimetyloamina) dał mu angielskie nazwy „crab brittlegill” i „shrimp mushroom”.
• Nadaje nazwę sekcji Xerampelinae grupy blisko spokrewnionych gołąbków.
• To najpewniej kompleks co najmniej trzech gatunków.