Gorzkoborowik korzeniasty

Opis

Gorzkoborowik korzeniasty to duży, jasny borowik: kapelusz o średnicy zwykle 8–15 cm (czasem znacznie większy) jest brudnobiały, białoszary lub szarobeżowy, zamszowy i często pęka. Pory są cytrynowożółte i silnie sinieją przy dotyku, podobnie jak miąższ na przekroju. Trzon jest żółty, z delikatną siateczką tylko w górnej części, a ku dołowi zwęża się i często zakorzenia w podłożu.

Rośnie od lipca do października w ciepłych, nasłonecznionych lasach liściastych i mieszanych, pod bukami, dębami, lipami i leszczyną, najchętniej na glebie wapiennej. W Polsce jest rzadki i objęty ścisłą ochroną gatunkową, więc zbieranie jest zabronione.

Bywa mylony z borowikami, ale jego miąższ szybko sinieje i jest bardzo gorzki. Jest niejadalny, a po spożyciu notowano ciężkie wymioty i biegunkę, także krwawą. Nie zrywaj go i nie niszcz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 8–15 cm, do 30 cm (opisy podają 7,5–30 cm). Młody półkulisty, potem nieco spłaszczony. Barwa jasna: brudnobiała, białoszara, kremowa lub szarobeżowa. Skórka zamszowata, na początku omszona, często pękająca na środku.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki długie (15–30 mm), wycięte; młode jasnożółte, potem cytrynowożółte, z wiekiem oliwkowożółte. Pory małe, okrągłe, cytrynowożółte; po dotknięciu lub uszkodzeniu mocno błękitnieją.

Trzon

Wysokość 5–13 cm (opisy podają różne zakresy), grubość 3–4 cm; młody beczułkowaty, potem wrzecionowaty, w środku zgrubiały, u dołu zwężony i spiczasto zakończony, zwykle korzeniący się w podłożu. Płowożółty, cytrynowożółty, w górnej części intensywnie cytrynowy, ku dołowi bledszy; w miejscach uszkodzeń błękitnieje. Siateczka delikatna, jasnosłomkowa, widoczna tylko w górnej części (rzadko niewyraźna). Bez czerwonej barwy.

Miąższ

Jędrny, bladożółty, w kapeluszu jaśniejszy, kremowy do słomkowego; na przekroju natychmiast i wyraźnie błękitnieje. Zapach nieprzyjemny, początkowo łagodny, później gorzkawy. Smak intensywnie gorzki – nie należy go sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowobrązowy (opisy podają też oliwkowoorzechowy). Zarodniki gładkie, elipsoidalne do wrzecionowatych; wymiary 11,5–14 × 4–5,5 µm (podawane tylko w części opisów).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza) z wieloma gatunkami drzew liściastych: buk, dąb, grab, kasztan jadalny, lipa, leszczyna. Rośnie w lasach liściastych i mieszanych na stanowiskach ciepłych i nasłonecznionych; najchętniej na glebie wapiennej, ale według części opisów także na kwaśnej.

Występowanie. Najliczniej w Europie, głównie w części południowej; pojedyncze stanowiska w Chinach, Ameryce Północnej i Afryce. W Polsce rzadki (do 2020 r. 4 stanowiska historyczne i 31 współczesnych). Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową (Dz.U. 2014 poz. 1408); Czerwona lista 2006: V (narażony), także na czerwonej liście w Norwegii. W południowej Anglii pospolity.

Owocnikowanie. Od lipca do października (w ciepłych okresach lata i wczesnej jesieni).

Z czym można go pomylić?

• Boletus edulis (borowik szlachetny) — Miąższ borowika nie sinieje po przecięciu i nie jest gorzki; brak żółtych porów sinejących przy dotyku.
• Caloboletus calopus (gorzkoborowik żółtopory) — Trzon częściowo karminowoczerwony, bez korzeniastego zakończenia; miąższ słabiej błękitnieje. Również niejadalny.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Epitet radicans odnosi się do korzeniasto zakończonego trzonu.
• W Polsce do 2020 r. znano 4 stanowiska historyczne i 31 współczesnych.
• Do 2014 r. zaliczany do rodzaju Boletus; badania filogenetyczne wykazały, że należy do odrębnego rodzaju Caloboletus.
• Znajduje się na czerwonej liście gatunków zagrożonych także w Norwegii.