Hubiak pospolity

Opis

Hubiak pospolity to twarda, wieloletnia huba o kształcie kopyta, o szerokości do kilkudziesięciu centymetrów. Góra jest pokryta szarą do czarniawej, matową skorupą z koncentrycznymi kręgami przyrostu; brzeg jest białawy i tępy, a spód z drobnymi, okrągłymi porami kremowymi do brązowych.

Rośnie przez cały rok na pniach starych, osłabionych drzew liściastych, najczęściej buków i brzóz. Jest bardzo częsty w całej Polsce, w lasach wszystkich typów.

Starsze okazy pniarka obrzeżonego są do niego podobne; rozróżnia je barwa porów i próba zapałki (skorupa hubiaka zwęgla, pniarka topi się). To grzyb niejadalny.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik wieloletni; szerokość do 50 cm (opisy podają różne zakresy), grubość do 25 cm, początkowo bulwiasty, później kopytowaty lub konsolowaty, szeroko przyrośnięty. Górna strona okryta twardą, niepękającą skorupą (1–2 mm), z koncentrycznymi strefami przyrostu rocznego; u młodych aksamitna, gliniasta lub czerwonobrązowa, u starszych naga, matowa, szara lub czarniawa. Brzeg białawy (w okresie wzrostu), tępy. Barwa zmienna: jaśniejsza w niższych szerokościach i na wysokościach.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki wielowarstwowe, 2–7 mm długości (podawane też w cm, prawdopodobnie błędnie), początkowo jasnopomarańczowe, potem pomarańczowobrązowe, w końcu ochrowobrązowe lub rdzawobrązowe; pory okrągłe, 2–3 na mm, kremowe, z wiekiem brązowieją i ciemnieją po dotyku.

Trzon

Brak trzonu; owocnik szeroko przyrośnięty do drzewa.

Miąższ

Grubość 0,5–3 cm, rdzawobrązowy lub cynamonowy, miękki, korkowato-drewnowaty, włóknisty, o zamszowatej strukturze; zapach lekko owocowy, smak ostry (acrid). Nie wolno próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały (zarodniki rozsiewane jako biały pył w maju i czerwcu), według części opisów zarodniki cytrynowożółte; nieamyloidalne, podłużnie eliptyczne, gładkie, 15–20(24) × 5–7 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof i pasożyt słabości, powodujący białą zgniliznę (rozkłada celulozę, ligninę i hemicelulozę). Rośnie na pniach starych, osłabionych drzew liściastych, zwłaszcza buków i brzóz, w łęgach na topoli; infekuje przez rany, a po obumarciu drzewa rozwija się jeszcze przez wiele lat. Może istnieć też jako utajony endofit w zdrowych drzewach. Owocnik wzrasta od spodu (dodatnia grawitropia); żyje do 30 lat.

Występowanie. Półkula północna: Ameryka Północna, Europa, Azja; według części opisów także Afryka. W Polsce bardzo częsty na obszarze całego kraju. Bez ochrony prawnej w Polsce.

Owocnikowanie. Przez cały rok (gatunek wieloletni); najsilniejszy wzrost od wczesnego lata do jesieni; zarodniki rozsiewa głównie w maju i czerwcu.

Z czym można go pomylić?

• Fomitopsis pinicola (pniarek obrzeżony) — Jaskrawsza strefa przyrostu (żółta lub pomarańczowoczerwona), miąższ czerwonobrązowy, pory żółte. Próba zapałki: u pniarka skorupa się topi, u hubiaka zwęgla. Starsze okazy są trudne do odróżnienia.
• Phellinus hartigii (czyreń jodłowy) — Rośnie głównie na jodłach.
• Phellinus igniarius (czyreń ogniowy) — Rośnie głównie na wierzbach. Do odróżnienia hubiaka służy test KOH: kropla na skorupie barwi ją na ciemnoczerwono (obecność fomentariolu).

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Z miąższu wyrabiano hubkę (amadou), używaną do rozpalania ognia od epoki brązu; nazwa Fomes znaczy podpałka, a fomentarius zapalający.
• Ötzi, człowiek lodu sprzed ok. 5000 lat, miał przy sobie cztery kawałki owocnika, prawdopodobnie jako hubkę.
• Z kapeluszy wyrabiano czapki, kamizelki, rękawice i ozdoby; w Małopolsce i na Podkarpaciu w Wielką Sobotę święcono wysuszone huby zwane hubami ogniowymi, a wg wierzeń miały chronić dom przed piorunem.
• Owocnik żyje do 30 lat, a roczny przyrost powstaje zawsze od dołu, nawet gdy drzewo leży.