Koźlarz pomarańczowożółty

Opis

Koźlarz pomarańczowożółty ma kapelusz ceglastopomarańczowy lub pomarańczowożółty, o średnicy 5–15 cm, poduszkowaty, lekko kosmkowaty, z błoniastymi resztkami skórki na brzegu. Spód tworzą rurki, białawe do szarawych. Smukły trzon jest biały lub jasnoszary i pokryty drobnymi, czarnymi łuseczkami, co jest cechą całego rodzaju koźlarzy. Miąższ po przekrojeniu zmienia barwę na różowo-szaro-fioletową, a w dole trzonu na zielononiebieskawą.

Rośnie od czerwca do października wyłącznie pod brzozami lub w ich pobliżu, w lasach i na wrzosowiskach, pojedynczo lub gromadnie. W Polsce jest pospolity.

Najłatwiej pomylić go z koźlarzem czerwonym, który ma jaskrawszy kapelusz, jasne, później czerwonobrązowe łuseczki i rośnie pod osiką. Mimo to zbieraj tylko okazy, co do których masz pewność, że to koźlarz (rurki, łuseczki na trzonie, brzoza).

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm, poduszeczkowato wypukły, zwykle kosmkowaty i szorstki, filcowaty; barwa ceglastopomarańczowa lub pomarańczowożółta (w opisach także od płowej, przez żółtopomarańczową i ochrową do ceglastoczerwonej). Na brzegu błoniaste resztki zwisającej skórki.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurkowaty; rurki długości 8–22 mm, białawe z szarym odcieniem, żółtawobiałe do brązowoszarych, po uszkodzeniu fioletowawe do szarawych. Pory ok. 0,5 mm, szarobiałe do szaroochrowych, po uszkodzeniu brązowiejące. Przyrost do trzonu – brak danych.

Trzon

Wysokość 6–15 cm, grubość 1–3 cm (według niektórych opisów do 3,5 cm), jędrny, smukły. Powierzchnia biała lub jasnoszara, pokryta drobnymi, czarnymi łuseczkami, które u starszych okazów brązowieją (według niektórych opisów łuseczki szarawe do czarniawych, rzadziej białawe).

Miąższ

Biały do różowawego; po przekrojeniu zmienia się na różowo-szaro-fioletowy do szarobrunatnego, w dolnej części trzonu na zielononiebieskawy. Smak i zapach – brak danych; nie należy próbować surowego miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowawy (według niektórych opisów żółtobrązowy do oliwkowego). Zarodniki gładkie, eliptyczno-wrzecionowate, (9–)11,5–16,5 × 3,5–5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza), wyłącznie z brzozą (Betula), w lasach i na wrzosowiskach, na piaszczystych, lekko kwaśnych glebach gliniastych. Rośnie pojedynczo lub gromadnie.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa i Azja; w Europie szeroko rozpowszechniony, od Skandynawii po Islandię. W Polsce pospolity. Na czerwonych listach Niemiec i Holandii. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do października; według części opisów od lipca lub sierpnia do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Leccinum aurantiacum (koźlarz czerwony) — Łuseczki na trzonie początkowo białawe, potem czerwonobrązowe, nigdy czarne; kapelusz intensywnie jaskrawoczerwony; rośnie pod osiką. Miąższ także zmienia barwę.
• Leccinum vulpinum (koźlarz sosnowy), Leccinum piceinum (koźlarz świerkowy) — Gatunek podobny; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Rośnie wyłącznie pod brzozą lub w jej pobliżu, co jest jedną z najlepszych wskazówek przy oznaczaniu.
• Ma ok. 50 synonimów nazwy naukowej.
• Po ugotowaniu miąższ czernieje.
• Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech i Holandii, choć w Polsce jest pospolity.