Koźlarz różnobarwny

Opis

Koźlarz różnobarwny ma stożkowaty kapelusz o średnicy 6–12 cm, suchy i matowy, nieco pilśniowy, w wilgotną pogodę lekko lepki. Jego barwa jest zmienna, od oliwkowoszarej po ciemnobrązową. Spód tworzą drobne, białe lub kremowe pory, które po uszkodzeniu ciemnieją. Smukły, białawy trzon pokrywają ciemne, brązowe do czarnych kosmki, a przy podstawie bywa zielonkawy lub niebieskozielony. Biały miąższ po przecięciu różowieje dopiero po dłuższym czasie.

Rośnie pod brzozami, najczęściej w miejscach wilgotnych, zwłaszcza na torfowiskach, od lipca do października. W Polsce nie jest rzadki.

Najłatwiej pomylić go z koźlarzem babką, który rośnie na suchszych stanowiskach i ma kapelusz jaśniejszy, wyłącznie w odcieniach brązu. W praktyce oba gatunki często nie są odróżniane. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 6–12 cm; u młodych owocników stożkowaty, u starszych stożkowaty z zaokrąglonym czubkiem. Powierzchnia gładka, matowa, sucha, nieco pilśniowa, przy wilgotnej pogodzie nieco lepka. Barwa od oliwkowoszarej przez szarą i szarobrązową do ciemnobrązowej.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki do 25 mm długości, głęboko wykrojone przy trzonie, białawe do kremowych. Pory niemal okrągłe, drobne, białe lub kremowe; uszkodzone ciemnieją.

Trzon

Wysokość do 18 cm, grubość do 3,5 cm; pełny, cylindryczny, smukły, często wygięty. Białawy, pokryty licznymi ciemnobrązowymi do czarnych kosmkami (łuseczkami). Przy podstawie bywa zielonkawy lub niebieskozielony.

Miąższ

Biały do biało-kremowego, u podstawy może być białozielonkawy. Po przecięciu zmienia barwę na różową, ale dopiero po dłuższym czasie. Smak i zapach przyjemne, słabe. Nie należy próbować miąższu w celach identyfikacyjnych.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowy do oliwkowobrązowego. Zarodniki wydłużone, 14–19 × 5–7 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy, związany z brzozami (Betula). Rośnie głównie w miejscach wilgotnych, szczególnie na torfowiskach.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa i Azja. W Europie rozprzestrzeniony od Morza Śródziemnego po Islandię i Svalbard, brak go tylko w części południowo-wschodniej. W Polsce nie jest rzadki. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od lipca do października.

Z czym można go pomylić?

• Leccinum scabrum (koźlarz babka) — Również rośnie pod brzozami, ale na bardziej suchych miejscach; kapelusz jaśniejszy, wyłącznie w odcieniach brązu.
• Leccinum pseudoscabrum (koźlarz grabowy) — Rośnie pod grabami i leszczyną; miąższ po przecięciu zmienia barwę na szarofioletową.
• Leccinum duriusculum (koźlarz topolowy) — Rośnie pod topolami; kapelusz szarobrązowy, miąższ po przecięciu najpierw czerwienieje, a potem czernieje.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Gatunek opisał w 1969 r. brytyjski mykolog Roy Watling.
• Nazwa variicolor oznacza „różnobarwny” i nawiązuje do dużej zmienności barwy kapelusza.
• Występuje na trzech kontynentach: w Ameryce Północnej, Europie i Azji, w Europie aż po Islandię i arktyczne Svalbard.
• W starszym polskim piśmiennictwie opisywano go jako formę zmienną koźlarza babki.