Lejkówka mglista

Opis

Lejkówka mglista to duży, mięsisty grzyb o kapeluszu 5–15 cm, szarawym lub popielatym, w młodości pokrytym białawym nalotem. Ma gęste, białe do kremowych blaszki zbiegające na trzon i gruby, biały do szarawego trzon ze zgrubiałą nasadą. Miąższ jest biały i twardy, o zapachu zmiennym, zwykle nieprzyjemnym.

Jest jednym z najliczniejszych grzybów późnej jesieni: rośnie od września do listopada w lasach liściastych i iglastych, zwykle w dużych gromadach, często w kręgach. W Polsce jest bardzo pospolita.

Dziś jest klasyfikowana jako trująca, bo nawet niewielka porcja może u wielu osób wywołać dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Można ją pomylić z trującą dzwonkówką jadowitą, która ma różowe blaszki. Przy jakiejkolwiek wątpliwości nie zbieraj.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm (według części opisów do 25 cm); początkowo wypukły, potem nisko łukowaty, w końcu płaski lub wgłębiony, zwykle z szerokim, tępym garbem; brzeg długo podwinięty. Mięsisty, niehigrofaniczny, u młodych okazów biało oszroniony. Barwa od biało-siwej przez siwą do popielatej z brązowym odcieniem, brzeg jaśniejszy.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki niskie, cienkie, gęste, zbiegające na trzon (według części opisów przyrośnięte do krótko zbiegających, często rozwidlone). Najpierw białe, potem ochrowo-kremowe, u starszych okazów z brązowymi plamami.

Trzon

Wysokość 6–12 cm, grubość do 3 cm, włóknisty na zewnątrz. U młodych okazów pałkowaty i pełny, później walcowaty, watowaty lub pusty; zawsze zgrubiały w nasadzie. Barwa biała do bladoszarej, zwykle jaśniejsza od kapelusza. Pierścienia nie opisano.

Miąższ

Biały, twardy, gruby, mięsisty, nie zmienia barwy po przekrojeniu. Zapach bardzo zmienny: mączny, korzenny lub zjełczały; przez większość osób odbierany jako nieprzyjemny. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały do kremowego (według części opisów jasnożółtawy). Zarodniki elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, 6–7 × 3 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof naziemny. Na starych owocnikach bywa pasożytem nagrzybnym Volvariella surrecta (pochwiak grzybolubny), który deformuje kapelusze.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa i Azja; podawany też z Maroka i Nowej Zelandii. W Europie Środkowej wszędzie częsty, w Polsce bardzo pospolity; jeden z najliczniejszych grzybów późnojesiennych. Rośnie w lasach liściastych (zwłaszcza bukowych) i iglastych (na igliwiu świerkowym), zwykle w wielkich gromadach liczących nawet setki owocników, nierzadko tworząc „czarcie kręgi”. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od września do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Entoloma sinuatum (dzwonkówka trująca) — Gatunek trujący; ma różowe, zatokowate blaszki, podczas gdy lejkówka ma blaszki białe do kremowych, zbiegające.
• Clitocybe robusta — Ma bardziej jednolicie biały kapelusz.
• Clitocybe irina — Ma różowawy wysyp.
• Leucopaxillus giganteus, Leucopaxillus albissimus, Tricholoma saponaceum, Infundibulicybe geotropa — Podobne: L. giganteus jest bielszy, I. geotropa ma jasnobrązowy kapelusz; pozostałe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący; wywołuje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, u części osób nawet po niewielkiej porcji.

Toksyny. nebularyna – nukleozyd purynowy, związek bardzo toksyczny; wyizolowany w 1953 r.; klitocybiny A i B

Objawy zatrucia. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe; opisywane są ciężkostrawność i zaburzenia żołądkowe, które u niektórych osób występują nawet po małej porcji. Szczegółowy opis objawów – brak danych.

Czas do pierwszych objawów. Brak danych.

Co robić. Przy objawach po zjedzeniu grzybów lub przy podejrzeniu pomylenia z grzybem trującym zadzwoń pod 112 albo zgłoś się na SOR; nie czekaj na ustąpienie objawów. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji i skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• W 1953 r. szwedzcy chemicy Löfgren, Lüning i Hedström wyizolowali z tego gatunku nebularynę.
• Często rośnie w wielkich gromadach liczących setki owocników, czasem tworząc „czarcie kręgi”.
• Na starych owocnikach pasożytuje czasem pochwiak grzybolubny (Volvariella surrecta).
• Gatunek był przenoszony między rodzajami Clitocybe, Lepista i Gymnopus, ostatecznie wrócił do Clitocybe.