Lejkówka wonna

Opis

Lejkówka wonna to niewielki grzyb o niebieskozielonym, w starszych okazach bladnącym kapeluszu o średnicy 5–10 cm. Blaszki są rzadkie, nieco zbiegające na trzon, kremowe do niebieskozielonych. Najbardziej charakterystyczny jest silny zapach i smak anyżku.

Rośnie późnym latem i jesienią w lasach iglastych i liściastych, w grupach, czasem w kręgach, często pod olszą, brzozą i osiką. W Polsce jest dość pospolita.

Zapach anyżku wyróżnia ją spośród podobnych grzybów, ale na samym zapachu nie wolno polegać: młode okazy mogą być mylone z innymi gatunkami, w tym trującymi. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–10 cm (opisy podają różne zakresy). Początkowo wypukły, później rozpostarty z tępym garbkiem, w końcu płaski z lejkowatym zagłębieniem; młodo z podwiniętym brzegiem, potem faliście powyginanym (według części opisów młody dzwonkowaty, jasnoniebieski, szarzejący z wiekiem). Skórka naga, sucha, o bardzo charakterystycznej niebieskozielonej barwie; u starszych okazów blednie i bieleje. Istnieje biała odmiana (var. alba Lange) o takim samym zapachu.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki dość rzadkie, przyrośnięte lub nieco zbiegające na trzon. Barwa od kremowej do niebieskozielonej.

Trzon

Wysokość 3–6 cm, grubość 1–2 cm (opisy podają różne zakresy); walcowaty, często ze zgrubiałą podstawą. Barwa jak kapelusz lub od białej do płowej. Bez pierścienia.

Miąższ

Biały, tylko pod skórką kapelusza zielonkawy. Zapach i smak silnie anyżkowe. Zapach pochodzi od p-anizaldehydu i niewielkiej ilości benzaldehydu. Smaku nie należy sprawdzać u grzybów, co do których nie ma pewności.

Wysyp i zarodniki

Wysyp białawy do lekko różowawego. Kształt i wymiary zarodników: brak danych.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof, rozkładający liście i igliwie. Rośnie w lasach iglastych i liściastych, w małych grupach, czasem tworzy czarcie kręgi; w Polsce głównie pod olszą szarą, brzozą brodawkowatą i osiką, rzadko pod jodłą i bukiem.

Występowanie. Strefa umiarkowana Europy, Ameryki Północnej i Azji, także Australia i Nowa Zelandia. W Europie Środkowej dość pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Późne lato i jesień; w Europie od sierpnia do grudnia.

Z czym można go pomylić?

• Stropharia aeruginosa (pierścieniak grynszpanowy) — Nie ma anyżkowego zapachu; młode okazy lejkówki mogą być z nim mylone.
• Inne trujące gatunki zbliżone do lejkówek — Młode okazy mogą być pomylone z innymi trującymi grzybami; szczegóły – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa gatunkowa odora oznacza po łacinie „pachnąca”; zapach pochodzi od p-anizaldehydu.
• Gatunek jest nazywany w polskiej literaturze także lejkówką zielonawą i w 2023 r. został przeniesiony do rodzaju Collybia.
• Tworzy czasem czarcie kręgi.
• Istnieje całkiem biała odmiana alba, która zachowuje taki sam zapach.