Maślaczek pieprzowy

Opis

Maślaczek pieprzowy to niewielki borowikowaty grzyb o kapeluszu 2–5 cm, pomarańczowobrązowym, gładkim, w wilgotną pogodę mazistym. Pod kapeluszem ma rdzawobrązowe, kanciaste pory, a miąższ w trzonie jest żółty. Charakterystyczny jest bardzo ostry, piekący smak miąższu.

Rośnie latem i jesienią w lasach iglastych i mieszanych, często pod sosnami, świerkami i brzozami, zwykle w pobliżu muchomorów czerwonych. W Polsce jest dość pospolity.

Można go pomylić z maślakami, np. maślakiem pstrym, który jest większy i nie pali w smaku. Nie jest opisywany jako grzyb silnie trujący, ale w Polsce zalicza się go do niejadalnych z powodu ostrego smaku.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–5 cm, wyjątkowo do 7 cm (opisy podają też 1,6–9 cm). Młody poduszkowaty, potem nieco spłaszczony. Skórka gładka, pomarańczowobrązowa (pomarańczowo-płowa), w wilgotną pogodę mazista, w suchą błyszcząca; może być bruzdowana i z wiekiem pękać.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki dość krótkie (3–10 mm), przyrośnięte lub lekko zbiegające na trzon, rdzawobrązowe. Pory duże, kanciaste, o nierównych brzegach (ok. 0,5–2 mm), od żółtawych do brązowoceglastych, miedzianych; po uszkodzeniu brązowieją. U var. hypochryseus rurki i pory żółte.

Trzon

Wysokość 2–6 cm (opisy podają też 4–9,5 cm), grubość 0,4–1 cm (opisy podają też 0,6–1,2 cm). Walcowaty, jednakowo gruby lub nieco zwężony ku dołowi, pełny, czasem wygięty. Barwa jak kapelusz lub jaśniejsza; u nasady żółtawy, z żółtą grzybnią. Pierścienia brak.

Miąższ

W kapeluszu kremowy, w trzonie żółty do cytrynowożółtego, czasem z czerwonawym odcieniem, z wiekiem purpurowobrązowiejący. Zapach słaby lub brak. Smak ostry, piekący (pieprzowy) – cecha gatunku; nie zaleca się go sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowy do cynamonowego. Zarodniki gładkie, wrzecionowate. Wymiary ok. 7–12 × 3–5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny. Dawniej uznawany za mykoryzowy, jednak nie potwierdzono tego w badaniach syntezy mykoryzy ani izotopowych; obecnie podejrzewany o pasożytnictwo na mykoryzie muchomora czerwonego (Amanita muscaria), z którym zwykle rośnie. Związany z lasami iglastymi i mieszanymi (jałowiec, jodła, świerk, sosna, brzoza, buk), często na glebach piaszczystych. Owocniki mogą być porażane przez pleśń Sepedonium chalcipori.

Występowanie. Poza Antarktydą na wszystkich kontynentach; w Europie Środkowej, w tym w Polsce, dość pospolity. Zawleczony m.in. do Brazylii, Chile i Tasmanii. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. W Polsce latem i jesienią; w Europie od sierpnia do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Suillus variegatus (maślak pstry) — Wyraźnie większy, bez piekącego smaku.
• Suillus bovinus (maślak sitarz) – bywa mylony — Szczegółowe różnice – brak danych.
• Boletinus cavipes (borowiczak dęty) — Trzon pusty, pierścień zanikający; smak lekko gorzki, nie tak piekący.
• Chalciporus rubinus — Pory czerwone, trzon pokryty czerwonymi kropkami.
• Chalciporus piperatoides, Chalciporus rubinellus — Gatunki północnoamerykańskie: pierwszy sinieje po uszkodzeniu i jest mniej pieprzowy, drugi ma jaskrawsze barwy i całkiem czerwone rurki.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa gatunkowa piperatus oznacza po łacinie „pieprzowy”.
• W 1908 r. został gatunkiem typowym rodzaju Chalciporus, który jest wczesną gałęzią borowikowatych i obejmuje grzyby prawdopodobnie pasożytnicze.
• Substancja chalciporon odpowiada za gorzki smak owocników.
• Dawniej uważano go za grzyb mykoryzowy; obecnie podejrzewa się pasożytowanie na mykoryzie muchomora czerwonego.