Maślanka łagodna

Opis

Maślanka łagodna to średniej wielkości grzyb o kapeluszu 3–7 cm, musztardowo- do ochrowożółtym, z ciemniejszym, rdzawożółtym środkiem. Blaszki są u młodych owocników białawe, potem szarofioletowe, a u starych ciemnofioletowobrązowe; nigdy nie mają odcienia zielonego. Trzon jest cienki, żółtokremowy do żółtobrązowego, przy podstawie ciemniejszy.

Rośnie kępkami na próchniejącym drewnie iglastym, najczęściej świerkowym, zwykle późną jesienią, ale owocniki mogą pojawiać się przez cały rok, także zimą. Jest częsty, ale rzadko zbierany.

Można go pomylić z trującą maślanką wiązkową (zielonkawe blaszki, ostry smak) oraz ze śmiertelnie trującą hełmówką jadowitą. Dlatego zbierać go powinni tylko doświadczeni grzybiarze. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–8 cm (opisy podają różne zakresy); młody półkulisty, potem płasko-wypukły, często z małym niepozornym garbkiem, w końcu płaski. Brzeg musztardowożółty do ochrowożółtego, środek ciemniejszy, rdzawożółty. Brzeg gładki, u młodych owocników połączony z trzonem pajęczynowatą osłoną. Czasem lepki.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki dość gęste, szeroko przyrośnięte do trzonu; u młodych białawe lub bladopomarańczowożółte, potem szarofioletowe (niebieskawe, nigdy zielonkawe), u starych ciemnofioletowobrązowe.

Trzon

Wysokość 4–12 cm (opisy podają różne zakresy), grubość 3–5 mm, walcowaty. Barwa od jasnokremowożółtej do żółtobrązowej, bez zielonych odcieni; przy podstawie ciemniejszy (rdzawożółty do rdzawobrązowego). U młodych pokryty słabo widocznymi białymi włókienkami.

Miąższ

Bladobrązowy lub żółty, w trzonie nieco ciemniejszy niż w kapeluszu. Zapach grzybowy. Smak łagodny (w przeciwieństwie do większości maślanek, które są gorzkie lub ostre). Nie należy sprawdzać smaku jako cechy rozpoznawczej – pokrewna maślanka wiązkowa jest trująca.

Wysyp i zarodniki

Wysyp rdzawobrunatny, ciemnobordowy do brązowego. Zarodniki gładkie, elipsoidalne, 8–9 × 4–5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof na próchniejącym drewnie iglastym, zwłaszcza świerkowym; rośnie kępkami, gromadnie, np. na starych pniakach.

Występowanie. W Europie Środkowej pospolity, w Polsce częsty; występuje też w Ameryce Północnej i Azji. Owocniki pojawiają się przez cały rok (przy braku śniegu także zimą). Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Najobficiej późną jesienią; owocniki mogą pojawiać się przez cały rok, najrzadziej od maja do sierpnia.

Z czym można go pomylić?

• Hypholoma fasciculare (maślanka wiązkowa) — Trująca. Blaszki zielonkawe (u maślanki łagodnej niebieskawe/szarofioletowe, nigdy zielone); smak ostry i gorzki, a kapelusz i trzon z zielonkawymi odcieniami.
• Galerina marginata (hełmówka jadowita) — Śmiertelnie trująca. Owocniki drobniejsze, kruche, rdzawobrązowe; ma pierścień i rdzawobrązowy wysyp.
• Hypholoma radicosum (maślanka korzeniasta) — Blaszki szaro-oliwkowo-brązowe, miąższ gorzki, trzon korzeniasty.
• Kuehneromyces mutabilis (łuszczak zmienny) — Wymieniany jako gatunek mylony; szczegółowe różnice – brak danych.
• Gatunki rodzajów Pholiota i Flammula — Wymieniane jako podobne; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Fries opisał go już w 1818 r. jako Agaricus capnoides; dawniej zaliczano go do rodzaju Psilocybe (łysiczka łagodna).
• Odróżnia go od trującej maślanki wiązkowej barwa blaszek: szarofioletowe zamiast zielonkawych.
• Rośnie w Europie, Azji i Ameryce Północnej.