Maślanka ceglasta

Opis

Maślanka ceglasta to średniej wielkości grzyb o kapeluszu 3–9 cm, ceglastoczerwonym pośrodku i żółtopomarańczowym przy brzegu, często z białożółtawymi resztkami osłony. Blaszki są początkowo żółte, potem oliwkowobrązowe do czekoladowych, a miąższ żółtawy i lekko gorzki.

Rośnie kępkami na próchniejących pniakach i pniach, najczęściej drzew liściastych, rzadziej iglastych. W Polsce jest bardzo pospolita.

Bywa mylona z maślanką łagodną, z maślanką wiązkową, z opieńkami, a także ze śmiertelnie trującą hełmówką jadowitą, dlatego grzybów rosnących na drewnie nie wolno zbierać bez pewności. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–9 cm, młody półkulisty, potem łukowaty, w końcu płaski. Mięsisty, gładki, nagi, w wilgotną pogodę lepki. Środek ceglastoczerwony (czasem z czerwonobrązowymi plamkami), brzeg żółtopomarańczowy. Przy brzegu włóknisto-łuseczkowate, białożółtawe resztki osłony, które łatwo spłukuje deszcz.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, początkowo żółte, potem oliwkowobrązowe, czekoladowe lub oliwkowoczarne (według części opisów szarawe); bez zielonego odcienia typowego dla maślanki wiązkowej.

Trzon

Walcowaty, włóknisty, u góry bladożółty, ku dołowi brunatny, ze znikającym wcześnie pierścieniem (strefą pierścieniową). Wysokość i grubość w opisach niespójne: 2–4 cm i 1,5–3 mm lub do 12 cm.

Miąższ

Żółtawy, lekko gorzki, bez zapachu (według części opisów smak łagodny do lekko gorzkiego). Nie wolno sprawdzać smaku; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.

Wysyp i zarodniki

Wysyp fioletowobrązowy. Zarodniki gładkie, elipsoidalne, cienkościenne, z porem rostkowym: 6–7,5 × 3–4 µm (opisy podają różne zakresy). W KOH żółtawe.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof; rośnie zwykle kępkami na próchniejących pniakach lub pniach drzew liściastych, rzadziej iglastych, czasem także na ściółce drzew liściastych.

Występowanie. Europa, wschodnia część Ameryki Północnej, Japonia; w Europie Środkowej pospolity, w Polsce bardzo pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. W Ameryce Północnej opisywany od października do późnej jesieni, nawet po przymrozkach; dla Polski brak dokładnych danych.

Z czym można go pomylić?

• Hypholoma capnoides (maślanka łagodna) — Blaszki makowoniebieskie, rośnie na drewnie drzew iglastych.
• Hypholoma fasciculare (maślanka wiązkowa) — Nie ma ceglastego kapelusza, blaszki brudnozielonkawe, drobniejsza i bardziej gorzka; trująca.
• Galerina marginata (hełmówka jadowita) — Śmiertelnie trująca; bywa z nim mylona; szczegółowe różnice – brak danych.
• Armillaria mellea (opieńka miodowa) i Kuehneromyces mutabilis (łuskwiak zmienny) — Bywają mylone; szczegółowe różnice – brak danych.
• Pholiota mixta i gatunki z rodzaju Pyrrhulomyces — Podobne; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Uznawany za trujący; w Europie traktowany jako niejadalny lub trujący, głównie z powodu gorzkiego smaku.

Toksyny. brak danych o konkretnych toksynach

Objawy zatrucia. Brak szczegółowych danych. Dla pokrewnej maślanki wiązkowej opisano zaburzenia żołądkowo-jelitowe; dla tego gatunku nie ma opisu objawów.

Czas do pierwszych objawów. Brak danych.

Co robić. Przy każdym podejrzeniu zatrucia grzybami natychmiast dzwoń pod 112 albo jedź na SOR; nie czekaj na objawy ani na ich ustąpienie, zwłaszcza gdy nie wiadomo, jaki grzyb został zjedzony (może to być muchomor lub zasłonak, a grzyby rosnące na drewnie bywają mylone z hełmówką jadowitą). Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji gatunku. Skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Nazwa polska została nadana w 1898 r. przez Stanisława Chełchowskiego; wcześniej gatunek opisywano m.in. jako łysiczkę ceglastą i bedłkę ceglastą.
• Opisał go już w 1774 r. Jacob Christian Schäffer pod nazwą Agaricus lateritius.
• Resztki osłony przy brzegu kapelusza łatwo spłukuje deszcz.