Mleczaj rudy

Opis

Mleczaj rudy ma kapelusz o średnicy 3–8 cm, suchy, matowy, równomiernie ceglastoczerwony lub czerwonobrązowy, zwykle z małym spiczastym garbkiem pośrodku. Blaszki są gęste, kremowe do ochrowych, lekko zbiegają na trzon. Trzon jest walcowaty, kruchy, w kolorze kapelusza, lecz jaśniejszy, a z wiekiem staje się pusty. Z uszkodzonego owocnika wypływa obfite, wodnistobiałe mleczko, które po chwili piecze w ustach.

Rośnie w lasach iglastych na kwaśnych glebach, najczęściej pod świerkami i sosnami, także na skraju torfowisk, od lata do jesieni. W Polsce jest bardzo pospolity i często tworzy liczne grupy.

Odróżnia go od innych brązowych mleczajów garb na kapeluszu, suchy i matowy kapelusz oraz ostre mleczko. Nie nadaje się do jedzenia; jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj go.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–8 cm (do 10 cm); młody szerokostożkowaty z podwiniętym brzegiem, potem płasko wypukły, zwykle z małym garbkiem pośrodku, w końcu płytko lejkowaty. Skórka sucha, matowa, gładka, bez prążkowania. Barwa równomiernie ceglastoczerwona, kasztanowa lub czerwonobrązowa.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, ok. 5 mm szerokie, lekko zbiegające po trzonie. U młodych okazów żółtawe, potem jasnokremowe, u starszych mięsnoochrowe do wybarwionych jak kapelusz, lecz jaśniejszych; często z czerwonymi cętkami. U starszych okazów oprószone białawymi zarodnikami.

Trzon

Wysokość 3–12 cm, grubość 8–18 mm, walcowaty, kruchy; u młodych okazów gąbczasty, z wiekiem pusty. Barwa początkowo biaława, potem jasnoczerwonobrązowa, w tonie kapelusza, lecz jaśniejsza. Bez pierścienia.

Miąższ

Dość cienki, białawy do czerwonawobrązowego. Podczas suszenia wydziela silny korzenny zapach. Mleczko obfite, rzadkie, wodnistobiałe; z początku wydaje się łagodne, po około minucie staje się bardzo piekące i ostre. Nie należy próbować miąższu ani mleczka.

Wysyp i zarodniki

Wysyp białawy do kremowobiałego, z lekkim łososiowym odcieniem. Zarodniki owalne, 8–10 × 6–7,5 µm (opisy mogą się różnić), o powierzchni pokrytej drobnymi brodawkami połączonymi cienkimi łącznikami w niepełną siateczkę.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy. Rośnie na kwaśnych glebach w lasach iglastych, także na obrzeżach bagien i torfowisk, niemal wyłącznie pod świerkami i sosnami, bardzo rzadko pod brzozami. Bywa pasożytowany przez grzyba Hypomyces lateritius, który powoduje pleśnienie i niedorozwój blaszek oraz stwardnienie miąższu.

Występowanie. Umiarkowana strefa półkuli północnej (Eurazja, Ameryka Północna); na półkuli południowej podawany z Afryki i Nowej Zelandii. W Europie Środkowej pospolity, rzadki tylko na podłożu wapiennym. W Polsce bardzo pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od późnej wiosny do późnej jesieni; w Polsce najczęściej od lata do jesieni.

Z czym można go pomylić?

• Lactarius hysginus (mleczaj rudobrązowy) — Najbardziej podobny, ale kapelusz ma mazistą powierzchnię.
• Lactarius camphoratus (mleczaj kamforowy) — Pachnie cykorią lub przyprawą maggi, a mleczko ma łagodny smak.
• Inne mleczaje o brązowym kapeluszu — Mleczaja rudego najłatwiej poznać po spiczastym garbku pośrodku kapelusza, piekącym mleczku i masowym występowaniu pod iglakami.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Opisany przez Giovanniego Scopolego w 1772 r. jako Agaricus rufus; epitet rufus oznacza po łacinie „rudy”.
• Dawne nazwy ludowe to m.in. dziki rydz, ostry rydz, psi rydz, gorzki rydzek, psiarka i psi grzyb.
• Po wysuszeniu wydziela silny korzenny zapach.
• W 1984 r. należał do najczęściej zbieranych dziko rosnących grzybów w Finlandii.