Mleczajowiec biel

Opis

Mleczajowiec biel to duży, biały lub kremowy grzyb o kapeluszu 6–20 cm, suchym i gładkim, z wiekiem lejkowatym, z podwiniętym brzegiem. Spód tworzą bardzo gęste, wąskie, białe blaszki, które z czasem kremowieją. Trzon jest krótki, walcowaty, biały i twardy. Po nacięciu owocnik wydziela obfite białe mleczko o bardzo ostrym, piekącym smaku.

Rośnie od lata do jesieni, najczęściej w lasach liściastych, pod bukami i leszczyną, nawet w suchą pogodę, gdy brakuje innych grzybów. W Polsce jest pospolity.

Najłatwiej pomylić go z mleczajowcem chrząstką, który ma pilśniowo-zamszowy kapelusz i rzadsze blaszki, oraz z gołąbkiem smacznym, który nie wydziela mleczka. W Polsce uznaje się go za niejadalny, więc nie należy go zbierać do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 6–20 cm; u młodych okazów płasko sklepiony, z wiekiem lejkowaty, z podwiniętym brzegiem, w środku wklęsły. Powierzchnia sucha, gładka, bez połysku, w suchych miejscach może pękać. Barwa biała z lekkim kremowym odcieniem; u starszych okazów uszkodzone miejsca brunatnieją.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki bardzo gęste, cienkie, wąskie, rozwidlone, krótko zbiegające po trzonie. Początkowo białe, z wiekiem kremowe do żółtawych.

Trzon

Wysokość 2–9 cm, grubość 1–3 cm, walcowaty, czasem zwężony ku podstawie, biały, gładki, twardy i pełny; z wiekiem może być częściowo plamisty. Bez pierścienia.

Miąższ

Biała, z wiekiem żółtawa, zwarta, twarda i krucha. Mleczko wydzielane obficie, białe, po wyschnięciu żółknie lub zielenieje (opisy się różnią), z KOH daje barwę żółtą; w smaku bardzo ostre, piekące. Nie należy próbować miąższu ani mleczka.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki krótko elipsoidalne do okrągławych, amyloidalne, drobno brodawkowane, bez tworzenia siateczki; wymiary około 4,5–9,5 × 5–8 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy z drzewami liściastymi, zwłaszcza z bukiem i leszczyną. Owocniki rosną na ściółce, pojedynczo lub w rozproszonych grupach, także w suchą pogodę. Bywa pasożytowany przez Hypomyces lactifluorum. Owocniki są pokarmem wiewiórek.

Występowanie. Europa, północno-wschodnia Turcja (region Morza Czarnego), wschodnia i środkowa część Ameryki Północnej; zawleczony do Australii i Nowej Zelandii. W Polsce pospolity, choć rzadszy od mleczajowca chrząstki (L. vellereus); rośnie w różnych lasach, częściej liściastych. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Lato i jesień, czasem do początku zimy.

Z czym można go pomylić?

• Lactifluus vellereus (mleczajowiec chrząstka) — Większy, z pilśniowo-zamszowym kapeluszem, grubszym trzonem i rzadszymi blaszkami; często mylony z bielem.
• Lactifluus glaucescens (mleczajowiec zieleniejący) — Mleczko i uszkodzone miejsca po pewnym czasie zmieniają barwę na niebieskozieloną.
• Russula delica (gołąbek smaczny) — Nie wydziela mleczka, ma krótszy trzon i blaszki o niebiesko-zielonkawym odcieniu, przyrośnięte do trzonu.
• Lactifluus deceptivus — Rzadsze blaszki, twardszy brzeg kapelusza i mniej ostre mleczko.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Opisany przez Karola Linneusza w 1753 r. jako Agaricus piperatus; epitet znaczy „pieprzny”, od smaku mleczka.
• Jest gatunkiem typowym rodzaju Lactifluus; wcześniej był gatunkiem typowym rodzaju Lactarius.
• Bywa pasożytowany przez Hypomyces lactifluorum, który pokrywa owocnik pomarańczowoczerwoną skorupą.
• Jest chętnie zjadany przez wiewiórki, a chrząszcz Tritoma angulata żeruje na nim jako dorosły i larwa.