Pieczarka dwuzarodnikowa

Opis

Pieczarka dwuzarodnikowa to dobrze znana pieczarka ze sklepów: biała lub brązowa, z mięsistym kapeluszem o średnicy 4–10 cm, blaszkami różowiejącymi, a potem ciemnobrązowymi i wyraźnym pierścieniem na trzonie. Miąższ jest biały, jędrny, o łagodnym zapachu, a po uszkodzeniu lekko czerwienieje.

W naturze jest rzadka: rośnie na bogatej glebie, kompoście i oborniku, na polach, w parkach i na pryzmach kompostu. Natomiast jest uprawiana na ogromną skalę, a Polska to największy producent pieczarek w Europie. Zbieranie dzikich okazów nie jest zalecane, bo łatwo je pomylić.

Największe niebezpieczeństwo to pomylenie z młodymi, śmiertelnie trującymi muchomorami, które mają białe blaszki i pochwę u nasady trzonu, oraz z niejadalną pieczarką karbolową, która żółknie i pachnie fenolem. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–10 cm (dojrzałe portobello 10–15 cm). Młody półkulisty, potem spłaszczony. Barwa biała, szarobiała do brązowawej; dzika forma jasnoszarobrązowa z szerokimi płaskimi łuskami na jaśniejszym tle, bledsza ku brzegowi. Skórka promieniście włókienkowata do przylegająco łuskowatej. Kapelusz gruby i mięsisty.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki wolne, wąskie, gęste; u młodych owocników białawe, potem różowe, w końcu ciemnobrązowe, z białawą krawędzią (cheilocystydy).

Trzon

Wysokość 3–8 cm, grubość 1–3 cm (opisy podają różne zakresy); walcowaty, pełny, biały, poniżej pierścienia czasem łuskowaty. Pierścień wyraźny, gruby, wąski, u góry bywa prążkowany. Bez pochwy u nasady.

Miąższ

Biały, jędrny, po uszkodzeniu słabo czerwieniejący (blado różowoczerwony). Zapach słaby, przyjemny. Nie żółknie po uszkodzeniu – żółknięcie i zapach fenolu wskazują na pieczarkę karbolową. Smaku nie należy sprawdzać u dzikich okazów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowy do ciemnobrązowego. Zarodniki elipsoidalne do okrągławych, gładkie. Wymiary ok. 4,5–8,5 × 4–7,5 µm (opisy podają różne zakresy). Podstawki zazwyczaj dwuzarodnikowe (opisano też odmiany czterozarodnikowe).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof na bogatej glebie, kompoście i oborniku; w naturze rzadki, na polach, w parkach, na stosach kompostowych i miejscach nawożonych, rzadko w lasach. Uprawiany na kompoście (w Europie głównie na oborniku końskim).

Występowanie. W stanie dzikim: Ameryka Północna, Środkowa i Południowa, Europa, Azja, Australia i liczne wyspy. W Polsce rozmieszczenie i częstość występowania dzikich populacji nie są znane (do 2003 r. podano 5 stanowisk). Uprawiany w ponad 70 krajach. Polska jest największym producentem pieczarek w Europie. Nie jest objęta ochroną prawną; figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu (MZ pkt 38; w katalogu obejmuje też A. hortensis).

Owocnikowanie. Od maja do września; według części opisów owocnikuje od jesieni do zimy, zwłaszcza przy cyprysach. Uprawa całoroczna.

Z czym można go pomylić?

• Agaricus xanthodermus (pieczarka karbolowa) — Niejadalna, wywołuje dolegliwości żołądkowe; pachnie fenolem (karbolem), a miąższ, zwłaszcza u podstawy trzonu, żółknie po uszkodzeniu.
• Agaricus campestris (pieczarka łąkowa) i Agaricus arvensis (pieczarka biaława) — Pieczarka dwuzarodnikowa ma najgrubszy, najbardziej mięsisty kapelusz. Młode okazy można pewnie odróżnić dopiero pod mikroskopem.
• Amanita virosa i inne śmiertelnie trujące muchomory (anielskie) — Młode okazy mogą wyglądać podobnie, ale muchomory mają pochwę u nasady trzonu i czysto białe blaszki, a pieczarka różowe lub brązowe blaszki i brązowy wysyp.
• Entoloma sinuatum — Blaszki żółtawe, różowiejące; brak pierścienia.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Biała pieczarka powstała w 1925 r. jako spontaniczna mutacja na farmie w Coatesville (Pensylwania); większość dzisiejszych białych pieczarek pochodzi od tego jednego klonu.
• W 2012 r. francuscy naukowcy z INRA w Nancy odczytali genom gatunku.
• Polska jest największym producentem pieczarek w Europie (ok. 330 tys. ton rocznie) i największym eksporterem tych grzybów na świecie.
• Pierwszy naukowy opis uprawy pieczarek pochodzi od Tourneforta z 1707 r.; w 1893 r. Instytut Pasteura wyprodukował sterylną grzybnię.