Pieczarka zaroślowa

Opis

Pieczarka zaroślowa (nazywana też bulwiastą lub płaskobulwkową) to biała, jedwabiście błyszcząca pieczarka o kapeluszu 6–14 cm z niskim garbkiem. Po dotknięciu lub nacięciu żółknie, pachnie przyjemnie anyżkiem lub migdałami. Jej trzon jest wysmukły, wygięty, z cienkim, zwisającym pierścieniem i wyraźnie rozszerzoną, bulwiastą podstawą. Blaszki są początkowo białawe, potem szarawoczerwone i ciemnobrązowe.

Rośnie od lipca do października, zwykle pojedynczo, w lasach sosnowych i świerkowych, także pod bukami, chętnie na trawiastych obrzeżach. W Polsce jest dość częsta. Gromadzi kadm, więc nie należy jeść go w dużych ilościach i często.

Młode, jeszcze zamknięte owocniki można pomylić ze śmiertelnie trującymi muchomorami; rozstrzyga podstawa trzonu (pochwa u muchomora). Odróżniaj też od pieczarki karbolowej, która pachnie fenolem. Jeśli masz wątpliwości, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm (opisy podają różne zakresy), nieco mniejszy niż u pieczarki białawej. Początkowo półkulisty, później parasolowato otwarty, ze słabym, tępym garbkiem; dość mięsisty. Barwa biała, czasem białokremowa, siarkowożółta lub ochrowożółta. Powierzchnia od jedwabistej do delikatnie włókienkowatej, a nawet włókienkowato-kosmkowatej. Po uciśnięciu lub uszkodzeniu żółknie (według części opisów żółtoochrowo).

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki wolne, bardzo ściśle ustawione; u młodych białawe, potem szarawoczerwone, wreszcie ciemnoczerwone do czarnobrązowych.

Trzon

Wysokość 5–15 cm (opisy podają różne zakresy), szerokość 1,5–3 cm; wysmukły, walcowaty, nieco zwężający się ku górze, nad pierścieniem jedwabiście włóknisty. Powyżej bulwy przeważnie zgięty, u podstawy charakterystycznie rozszerzony do bulwy. Pierścień bardzo cienki, zwisający, od spodu obramowany skórzastymi brodawkami (według części opisów kruchy). Barwa podobna do kapelusza. Bez pochwy u nasady.

Miąższ

W kapeluszu biały, bardzo cienki, z jamą przy trzonie; po nacięciu lub zgnieceniu żółknie. Zapach przyjemny, anyżkowy lub migdałowy; zapach anyżkowy znika przy gotowaniu i jest wywołany niewielką ilością mieszaniny alkoholu benzylowego i benzaldehydu. Smaku dzikich okazów nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp purpurowobrunatny do brązowego. Zarodniki eliptyczne, gładkie, 6–7,5(8) × 4–5,5 µm, bez pory rostkowej. Reakcje Schäffera i KOH dodatnie (jak inne gatunki sekcji Arvenses).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof w lasach sosnowych i świerkowych, także pod bukami, chętnie na trawiastych obrzeżach wśród iglastej ściółki; rośnie przeważnie pojedynczo (według części opisów także w lasach liściastych, zwykle po kilka sztuk). Gatunek ma zdolność gromadzenia kadmu – jego stężenie w owocniku może być nawet 300 razy większe niż w glebie.

Występowanie. Ameryka Północna i Europa (w tym Wielka Brytania); według części opisów także Bangladesz i Pakistan. W Polsce dość częsta. Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce; figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu (MZ pkt 43, jako A. silvicola).

Owocnikowanie. Od lipca do października (lato do późnej jesieni).

Z czym można go pomylić?

• Amanita virosa (muchomor jadowity) i młody Amanita phalloides (muchomor zielonawy) — Młode, stożkowato zamknięte owocniki można pomylić ze śmiertelnie trującym muchomorem jadowitym. U muchomora skórka kapelusza nie żółknie po uszkodzeniu, a podstawa trzonu ma pochwę; blaszki muchomorów pozostają białe. Gatunek wygląda też podobnie do młodego muchomora zielonawego.
• Agaricus arvensis (pieczarka biaława) — Jej blaszki nigdy nie mają różowego odcienia.
• Agaricus xanthodermus (pieczarka karbolowa) — Niejadalna; zapach karbolu, miąższ po uszkodzeniu silnie żółknie.
• Agaricus campestris i inne pieczarki sekcji Arvenses (np. A. albolutescens, A. abruptibulbus, A. osecanus, A. subrutilescens) — Wymienione jako podobne; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Zapach anyżu wywołuje niewielka mieszanina alkoholu benzylowego i benzaldehydu.
• Gatunek potrafi gromadzić kadm w stężeniu do ok. 300 razy wyższym niż w glebie.
• W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów PTMy zarekomendowała nazwę „pieczarka płaskobulwkowa”.
• Pierwotnie opisana jako odmiana pieczarki polnej: Agaricus campestris var. sylvicola (Vittadini, 1832).