Pieprznik trąbkowy

Opis

Lejkowiec trąbkowy to niewielki grzyb o kapeluszu o średnicy 2–6 cm, żółtobrązowym do szarobrązowego, głęboko zagłębionym jak lejek lub trąbka, o pofałdowanym brzegu. Zamiast blaszek ma rzadkie, grube, widlasto rozgałęzione listewki, szarawe do żółtoszarych, które zbiegają po pustym w środku, ochrowożółtym trzonie.

Rośnie późną jesienią, aż do przymrozków, zwykle w dużych grupach, na wilgotnych, omszałych miejscach w lasach, najczęściej pod świerkami i jodłami, także w górach. W Polsce jest dość pospolity, choć rzadko zbierany.

Od innych lejkowatych grzybów odróżnia go brak prawdziwych blaszek, pusty trzon i niewielki rozmiar. Zbieraj tylko okazy, co do których masz pewność gatunku.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–6 cm (opisy podają też 1–4 cm), trąbkowaty i głęboko pępkowaty, o cienkim miąższu i silnie pofałdowanym brzegu; na starość często otwarcie przechodzi w pusty trzon. Barwa od żółtobrązowej do szarobrązowej; powierzchnia woskowata.

Hymenofor (spód kapelusza)

Listewki (fałdy) wyraźnie zbiegające po trzonie; wąskie, grube, rzadkie, widlasto rozgałęzione, z licznymi połączeniami poprzecznymi (anastomozami). Młode bywają żółte, później żółtoszare lub białoszare; jaśniejsze od kapelusza.

Trzon

Wysokość 4–8 cm (opisy podają też 2–12 cm), grubość 0,4–1 cm, nieregularnie walcowaty, spłaszczony i pomarszczony, wyraźnie pusty w środku. Dołem ochrowożółty, górą siwawy. Brak pierścienia.

Miąższ

Żółtawoszary, cienki. Zapach mało wyczuwalny, często ziemisto-stęchły. Smak opisywany jest jako łagodny lub, w przypadku surowego miąższu, wyraźny, dymno-pieprzowy. Smaku nie należy sprawdzać u grzybów nieznanych lub podejrzanych.

Wysyp i zarodniki

Wysyp kremowożółty lub jasnopomarańczoworóżowy (opisy się różnią); zarodniki nieamyloidalne, gładkie, prawie bezbarwne, o wymiarach 9–12 × 5–10 µm; bywają opisywane jako kuliste, choć wymiary wskazują raczej na kształt elipsoidalny.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza), co utrudnia uprawę. Rośnie na ziemi, zwykle w dużych grupach, w miejscach wilgotnych, porośniętych mchem, wśród dobrze rozłożonych szczątków drewna. W Polsce najczęściej w górskich lasach pod świerkami i jodłami, na glebach kwaśnych, ale także zawierających wapń. W Ameryce Północnej zachodnia populacja tworzy mykoryzę z choiną kanadyjską (Tsuga heterophylla) i daglezją (Pseudotsuga menziesii). Bywa spotykany w pobliżu kolczaka obłączastego (Hydnum repandum).

Występowanie. Europa, Ameryka Północna i Środkowa, Azja (m.in. Himalaje), Australia, według części opisów także stanowisko w Antarktyce; w Polsce dość pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Późną jesienią, aż do przymrozków (w Pacific Northwest od listopada do stycznia); dokładne miesiące dla Polski – brak danych.

Z czym można go pomylić?

• Craterellus lutescens (lejkowiec brzoskwiniowonny) — Trzon złotożółty, listewki szarobiaławe i słabo wykształcone; według części opisów rośnie tylko w bardzo wilgotnych miejscach.
• Cantharellus cinereus (pieprznik szary) — Trzon i kapelusz czarnobrązowe, listewki z sinym nalotem.
• Craterellus undulatus (lejkowiec pełnotrzonowy; mylony ze starymi okazami lejkowca trąbkowego) — Rzadki; na żyznych glebach pod dębami i leszczynami, często w gęstych skupieniach; trzon szarobrązowy, kapelusz błękitnoszary z kędzierzawym brzegiem.
• Cantharellus cibarius (pieprznik jadalny) — Większy, cały żółty, o słabszym, bardziej owocowym smaku.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Angielska nazwa „winter mushroom” (grzyb zimowy) wzięła się stąd, że owocnikuje późno, nawet do przymrozków.
• Gatunek przeniesiono z rodzaju Cantharellus do Craterellus na podstawie badań molekularnych.
• W 2017 r. zaproponowano odrębną nazwę Craterellus neotubaeformis dla populacji z zachodniej części Ameryki Północnej.
• Jest grzybem mykoryzowym, co utrudnia jego uprawę.