Piestrzyca zatokowata

Opis

Piestrzyca zatokowata nie ma ani blaszek, ani rurek. Jej kapelusz o średnicy zwykle 2–7 cm składa się z kilku nieregularnie powyginanych, siwych do czarnych płatków i wygląda jak siodło lub wygięta czapka. Trzon ma 3–15 cm, jest siwy, w środku pusty, podłużnie żebrowany i pokryty głębokimi jamkami; miąższ jest cienki i kruchy.

Rośnie na ziemi, najczęściej w świetlistych lasach liściastych, rzadziej iglastych, a także w zaroślach, na polanach i na wypaleniskach. Owocniki pojawiają się od maja do listopada, pojedynczo lub w niewielkich grupkach. W Polsce jest gatunkiem rzadkim.

Odróżnia ją od podobnych piestrzyc połączenie szarej do czarnej barwy, falistego kapelusza i żebrowanego, jamkowatego trzonu. Rozpoznanie wśród kilku zbliżonych gatunków bywa trudne. Nie jest to grzyb do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1–10 cm (zwykle 2–7 cm), wysokość 2–5 cm. Kapelusz siodłowaty, złożony z 2–3 nieregularnie powyginanych, falistych płatków, których dolny brzeg bywa przyrośnięty do trzonu. Powierzchnia zewnętrzna gładka, naga, barwy popielatej, siwej, niebieskosiwej do siwoczarnej, często z brązowawymi odcieniami, nierzadko niemal czarna; wewnętrzna również gładka, od siwej do sadzowosiwej. Zdarzają się rzadkie formy o kapeluszu białawym. Owocnik bywa woskowaty w wyglądzie.

Hymenofor (spód kapelusza)

Brak blaszek i rurek; hymenium (warstwa zarodnikotwórcza) pokrywa górną powierzchnię płatków kapelusza i jest gładkie. Spodnia strona kapelusza według części opisów jest gładka, według innych meszkowata.

Trzon

Wysokość 3–15 cm, grubość 1–3 cm. Wąsko pałkowaty do walcowatego, we wnętrzu pusty i komorowaty, z podłużnymi żebrami i często głębokimi jamkami. Powierzchnia gładka, bez pierścienia; barwa od białawej u młodych owocników, przez siwą i siwobrązową, do czarniawej u starszych.

Miąższ

Cienki, kruchy, białawy lub szarawy. Smak i zapach niewyraźne. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki eliptyczne (owalne), gładkie, szkliste, z jedną dużą oleistą kroplą, 12–22 × 9–14 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Prawdopodobnie grzyb mykoryzowy. Rośnie na ziemi, najczęściej w świetlistych lasach liściastych, rzadziej iglastych (pod sosnami, dębami, daglezją), także w zaroślach, na polanach, parkach i trawnikach, na składowiskach drewna oraz na wypaleniskach. Jest pasożytowany przez Hypomyces cervinigenus i grzybnię lejkówki Clitocybe sclerotoidea.

Występowanie. Szeroko rozprzestrzeniona na półkuli północnej: Europa, Ameryka Północna (zwłaszcza wschodnia oraz Kalifornia i góry na zachodzie), Azja (m.in. Japonia, Chiny, Sikkim). W Polsce podano wiele stanowisk, ale gatunek figuruje na Czerwonej liście z 2006 r. jako rzadki (R), potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu i małych obszarów siedliskowych. Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. W Polsce od maja do listopada, pojedynczo lub w niewielkich grupkach; w Ameryce Północnej głównie późne lato i jesień, w Kalifornii notowana także zimą.

Z czym można go pomylić?

• Helvella atra (piestrzyca czarna) — Mniejsza, z siwym trzonem i dymnobrązowym kapeluszem.
• Helvella ephippium — Mniejsza, barwy szarawej lub brązowej.
• Helvella crispa (piestrzyca kędzierzawa) — Forma biaława H. lacunosa różni się od kremowobiałej H. crispa tym, że ta ma owłosioną spodnią stronę kapelusza i podwinięty brzeg u młodych owocników.
• Helvella maculata — Kapelusz brązowawy.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa gatunkowa lacunosa oznacza po łacinie „z dziurami” i nawiązuje do jamkowatego trzonu.
• Gatunek bywa pasożytowany przez grzyby Hypomyces cervinigenus i Clitocybe sclerotoidea.
• Często rośnie na wypaleniskach, dlatego bywa zaliczana do grzybów pogorzeliskowych.