Podgrzybek zajączek

Opis

Podgrzybek zajączek ma kapelusz 3–10 cm, aksamitny, matowy, najczęściej oliwkowobrązowy, który w suchą pogodę pęka na poletka, odsłaniając żółty miąższ. Spód tworzą duże, kanciaste, żółte pory, które uszkodzone zwykle nie zmieniają barwy. Trzon jest smukły, żółtobrązowy, bez pierścienia, a u podstawy ma białe strzępki grzybni.

Rośnie w lasach liściastych i iglastych, zaroślach, rzadziej w parkach, najczęściej pod dębami, ale także grabami i bukami. W Polsce jest pospolity.

Bardzo łatwo go pomylić z suchogrzybkiem złotoporym i innymi podobnymi gatunkami; grzybiarze często nazywają je wszystkie zajączkami. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–10 cm (wyjątkowo do 20 cm); młody półkolisty, starszy rozpłaszczony, brzeg długo podwinięty. Skórka aksamitna lub pilśniowa, matowa, niedająca się ściągnąć; w suchą pogodę pęka na poletka. Barwa najczęściej oliwkowobrązowa, czasem żółtobrązowa lub siwobrązowa; formy: jasnożółta (var. luteolus), brązowoczerwonawa (var. rubrotinctus).

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki 5–20 mm, żółte, z wiekiem zielonożółte do oliwkowobrązowych, początkowo przyrośnięte i lekko zbiegające, potem wolne. Pory duże, kanciaste, nieregularne, jasnożółte potem zielonkawożółte; uszkodzone nie zmieniają barwy (według części opisów mogą lekko sinieć), u starszych mogą poszarzeć.

Trzon

Wysokość 5–13 cm, grubość 1–3 cm, smukły, cylindryczny, pełny, zwężony u dołu, u góry karbowany. Barwa żółta do żółtobrązowej lub czerwonobrązowej; mogą występować podłużne ciemniejsze pręgi lub siateczka o bardzo wydłużonych oczkach. Bez pierścienia. Strzępki grzybni u nasady trzonu są białe – ważna cecha rozpoznawcza.

Miąższ

Biały lub kremowy z żółtym odcieniem, ciemniejszy nad rurkami. W kapeluszu miękki, mięsisty, po uciśnięciu sinieje (według części opisów); w trzonie włóknisty, twardy, w dolnej części różowy lub czerwony. Zapach bywa nieprzyjemny, przy nasadzie przypomina jodoform (według części opisów smak i zapach niewielki). Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowooliwkowy do oliwkowobrązowego. Zarodniki duże, wrzecionowate do elipsoidalnych, 10–15 × 4–5,5 µm. W SEM na powierzchni widoczna ornamentacja.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy z szerokim spektrum drzew; głównie z dębami, rzadziej z grabami i bukami, w krajach śródziemnomorskich z kasztanem jadalnym; według części opisów także z drzewami iglastymi i wrzosowatymi.

Występowanie. Szeroko rozpowszechniony na półkuli północnej (Eurazja, Ameryka Północna; według części opisów także Australia), na południowej praktycznie nie występuje. W Polsce pospolity, w lasach iglastych i liściastych, zaroślach, rzadziej w parkach. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Brak jednoznacznych danych (według części opisów jesień); w Polsce zwykle lato–jesień.

Z czym można go pomylić?

• Xerocomellus chrysenteron (podgrzybek złotawy) — Bardziej popękany kapelusz, jaśniejsze pory i czerwonawy odcień trzonu.
• Xerocomus ferrugineus (podgrzybek grubosiatkowany) — Oliwkowobrązowy kapelusz; strzępki u nasady trzonu żółte, a u zajączka białe. Rośnie pod drzewami iglastymi.
• Xerocomellus pruinatus (suchogrzybek oprószony) — Pory sinieją po ugnieceniu.
• Imleria badia (podgrzybek brunatny) — Szerszy trzon, ciemniejszy, lepki w wilgoci kapelusz, drobniejsze pory sinieją po ucisku.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Opisany przez Karola Linneusza w 1753 r. jako Boletus subtomentosus; od 1888 r. nosi nazwę rodzajową Xerocomus (z gr. xeros „suchy” i kome „włosy”).
• Jest gatunkiem typowym rodzaju Xerocomus.
• David Arora nazwał go żartobliwie „boring brown bolete” (nudny brązowy borowik).
• Nazwa angielska „yellow-cracked bolete” nawiązuje do żółtego miąższu widocznego w pęknięciach kapelusza.