Purchawka gruszkowata

Opis

Lignopurchawka gruszkowata (dawniej purchawka gruszkowata) to niewielka purchawka o gruszkowatym lub maczugowatym owocniku wysokości 2–7 cm. Powierzchnia jest szorstka, drobno brodawkowana, barwy od białoochrowej do szaroochrowej, u góry zwykle brunatniejsza. Tylko bardzo młode owocniki są białe, a z wiekiem ciemnieją i na szczycie otwiera się otwór, z którego wydostają się zarodniki.

W odróżnieniu od większości purchawek rośnie na drewnie: na leżących pniach i pniakach drzew iglastych i liściastych, nierzadko w dużych, gęstych grupach. Czasem wygląda, jakby rosła na ziemi, ale pod spodem jest zagrzebane drewno. Owocniki pojawiają się od czerwca do października, w Polsce gatunek jest pospolity. U podstawy widać grube, białawe sznury grzybni.

Niełatwo ją pomylić z innymi purchawkami, ponieważ one rosną na ziemi. Jeśli wnętrze jest żółtawe, brązowe lub oliwkowe albo widać zarys ukształtowanego grzyba, nie należy ich zbierać.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Brak typowego kapelusza i trzonu – owocnik gruszkowaty lub maczugowaty, wysokości 2–7 cm, średnicy do 3 cm. Powierzchnia szorstka, omączona, bardzo drobno brodawkowana, na szczycie z drobnymi, długo utrzymującymi się niskimi kolcami. Barwa od białoochrowej przez szaroorzechową do szaroochrowej, górna część zwykle brązowawa; tylko bardzo młode owocniki są białe. Endoperydium szorstkie, jak omączone, kruche, od białokremowego do jasnobrązowego (u młodych z miedzianym odcieniem), u starych matowe i papierowate. Na szczycie wzgórek z niewielkim otworem, przez który wydostają się zarodniki; otwór początkowo okrągły, później o poszarpanych brzegach.

Hymenofor (spód kapelusza)

Brak blaszek i rurek. Wnętrze owocnika podzielone na glebę (część zarodnikorodną) i podglebie.

Trzon

Brak właściwego trzonu; podstawa zwężona (podglebie). U podstawy białawe, dość grube ryzomorfy (sznury grzybni) wnikające w podłoże.

Miąższ

Podglebie drobnokomorowate, u młodych owocników białe, u starszych szarobrązowe. Gleba o podobnej barwie, u starszych owocników oliwkowobrązowa, stopniowo przechodząca w dobrze widoczną, wydłużoną kolumellę. Zapach i smak: brak danych; nie należy próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Barwa wysypu: brak danych (zarodniki żółtobrązowe). Zarodniki kuliste, gładkie, żółtobrązowe, średnicy 3–4 µm, często z krótką sterygmą, z błyszczącą kroplą wewnątrz.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof rozwijający się na obumarłym drewnie iglastym i liściastym: na leżących pniach i pniakach, czasem pozornie na ziemi, w rzeczywistości na zagrzebanym drewnie. Zwykle w dużych, gęstych grupach.

Występowanie. Rozpowszechniony na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy i Afryki, także na wielu wyspach; w Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do października.

Z czym można go pomylić?

• Lycoperdon perlatum (purchawka chropowata) — Rośnie na ziemi i jest pokryta kolcami, a nie na drewnie.
• Lycoperdon umbrinum (purchawka brunatna) — Również wcześnie ciemnieje i ma białawe sznury grzybni, ale cienkie; rośnie na ziemi, nie na drewnie, i ma inną powierzchnię.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Jest jedynym gatunkiem rodzaju Apioperdon, utworzonego w 2017 r. przez Alfredo Vizziniego.
• Gatunek został opisany już w 1774 r. przez Jacoba Christiana Schäffera.
• Polska nazwa „purchawka gruszkowata” pochodzi od Józefa Jundziłła (1830); w 2025 r. zarekomendowano nazwę „lignopurchawka gruszkowata”, bo gatunek wyodrębniono z rodzaju Lycoperdon.
• W przeciwieństwie do większości purchawek rośnie na drewnie, a nie na ziemi.