Soplówka bukowa

Opis

Soplówka bukowa to biały lub kremowy, mocno rozgałęziony grzyb przypominający koralowiec. Owocnik osiąga kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt centymetrów, a z jego gałązek zwisają pęczki miękkich, cienkich kolców długości 1–2 cm. Młody jest czysto biały, z wiekiem staje się kremowy, a potem żółtawobrązowy i kruchy.

Rośnie na martwych, leżących lub złamanych pniach drzew liściastych, najczęściej buków, w wilgotnych lasach, zwykle latem i jesienią. W Polsce jest rzadki i narażony na wymarcie, dlatego podlega ochronie częściowej.

Odróżnia się go od soplówki jodłowej (rośnie na jodle, kolce w pęczkach na końcach gałązek) i soplówki jeżowatej (kolce na nierozgałęzionym owocniku). Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz. W Polsce zbieranie tego gatunku jest ograniczone przepisami.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Brak typowego kapelusza. Owocnik nieregularnie owalny, rozgałęziony, średnica 4–40 cm (opisy podają różne zakresy). Krótki trzon rozgałęzia się na gałązki, u starszych okazów do 3 cm grubości. U młodych owocników czysto biały, u starszych śmietankowy, kremowy, później żółtawobrązowy; stare gałązki i kolce kruche.

Hymenofor (spód kapelusza)

Kolce (igiełki) długości 1–2 cm, miękkie i cienkie, w pęczkach na końcach gałązek (zwisające); hymenofor na kolcach. Barwa biała do kremowej.

Trzon

Krótki, szybko rozgałęziający się; gałązki zakończone pęczkami kolców. Brak pierścienia i pochwy.

Miąższ

Biały, kruchy, nie zmienia barwy po przecięciu. Zapach i smak słabe.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki amyloidalne, okrągławo-eliptyczne, szkliste, o powierzchni drobno brodawkowatej, wymiary 3–5 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof na martwym drewnie drzew liściastych. Głównie na buku, rzadziej na brzozie brodawkowatej i topoli osice. Rośnie na obumarłych, przewróconych lub złamanych pniach; preferuje siedliska wilgotne.

Występowanie. Stanowiska na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Polsce na całym obszarze, głównie na południu i północy, w zasięgu lasów bukowych; do 2020 r. ok. 300 stanowisk. Czerwona lista 2006: V (narażony). W latach 1983–2014 pod ochroną ścisłą, od 2014 r. objęty ochroną częściową (Dz.U. 2014 poz. 1408). Na listach gatunków zagrożonych m.in. w Belgii, Czechach, Niemczech, Danii, Anglii, Litwie, Norwegii, Holandii, Szwecji i Finlandii.

Owocnikowanie. W Ameryce Północnej od lipca do października (część wschodnia) i od listopada do marca (część zachodnia). Dla Polski brak danych.

Z czym można go pomylić?

• Hericium alpestre (soplówka jodłowa) — Rośnie tylko na jodle; brak igiełek wzdłuż gałązek, kolce skupione w pęczki na końcach, zwisające, dłuższe niż u soplówki bukowej i o ostrych końcach.
• Hericium erinaceus (soplówka jeżowata) — Owocnik także porośnięty zwisającymi kolcami, ale nierozgałęziony.
• Hericium abietis — Wymieniany jako podobny; szczegółowe różnice – brak danych.
• Hericium flagellum (soplówka jodłowa) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie. Rozgałęziony, biały owocnik z kolcami zwisającymi na końcach gałązek, bardzo podobny do soplówki bukowej; rośnie na martwych pniach i pniakach jodły. Nie zbierać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Gatunek znany i ilustrowany już przez wczesnych przyrodników; Jacob Schäffer zilustrował go w 1763 r., a pierwszą ważną diagnozę podał Scopoli w 1772 r.
• W Polsce w latach 1983–2014 objęty ochroną ścisłą, od 2014 r. częściową; do 2020 r. znano ok. 300 stanowisk.
• Rudolph Maas Geesteranus w 1959 r. przypisał nazwę H. coralloides gatunkowi z jodły, a gatunek z buczyn nazwał H. clathroides; późniejsze prace (Hallenberg, 1983) podały tę odrębność w wątpliwość.
• Znajduje się na listach gatunków zagrożonych w co najmniej kilkunastu krajach Europy.