Soplówka jeżowata

Opis

Soplówka jeżowata to duża, kulista lub poduchowata, biała do kremowej bryła pokryta gęstymi, zwisającymi kolcami o długości kilku centymetrów. Wygląda jak broda lub grzywa lwa. Zwykle ma 8–20 cm, ale może dorosnąć do 30 cm. Z wiekiem żółknie i brązowieje.

Rośnie jesienią na pniach starych drzew liściastych, najczęściej buków i dębów, zwykle w ranach lub na martwym drewnie, na wysokości do kilku metrów. W Polsce jest bardzo rzadka (status E – wymierający) i podlega ścisłej ochronie, więc nie wolno jej zrywać. Można ją za to kupić z uprawy.

Odróżnia ją od soplówki bukowej i jodłowej to, że jest jedną bryłą z kolcami, a nie rozgałęzionym krzaczkiem. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Brak typowego kapelusza. Owocnik kulisty lub poduchowaty, czasem strzechowaty, 8–20 cm, do 30 cm (część opisów podaje 5–40 cm). Młody biały, potem białokremowy, żółtosiny, w końcu ochrowobrązowawy. Przyrasta do drzewa bokiem lub bulwiastą częścią, która u starszych okazów drewnieje; nierozgałęziony.

Hymenofor (spód kapelusza)

Gęste, zwisające kolce (igiełki) długości 2–6 cm (część opisów podaje 1–5 cm lub więcej), grubości 1,5–2 mm przy podstawie; młode białawożółte, później śmietankowe, na starość od żółtopomarańczowych do siwobrązowawych.

Trzon

Brak wyraźnego trzonu; owocnik przyrośnięty do drzewa bokiem lub bulwiastą częścią.

Miąższ

Mięsisty, elastyczny, sprężysty, nieco włóknisty, biały, zwarty. Smak słodkawy, zapach grzybowy (nie próbuj miąższu nieoznaczonych grzybów).

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki amyloidalne, bardzo drobno kropkowane do gładkich lub drobno chropowatych, prawie kuliste do krótkoelipsoidalnych. Wymiary: 5–7 × 4–5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof na martwym drewnie lub słaby pasożyt starszych, osłabionych drzew; w naturze zwykle związany z raną drzewa, powoduje białą zgniliznę (próchno staje się gąbczaste). Głównie buk i dąb, także jabłoń i orzech włoski; w Ameryce Północnej klon, jesion, dęby. Może owocnikować z przerwami przez ok. 20 lat na tym samym martwym drzewie. Dobrze znosi chłód i przymrozki.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa i Azja. W Polsce rzadki: do 2021 r. 3 stanowiska historyczne i 55 współczesnych. Czerwona lista 2006: E (wymierający). W Polsce od 1995 r. pod ochroną ścisłą (Dz.U. 2014 poz. 1408). Na listach gatunków zagrożonych także m.in. w Austrii, Belgii, Czechach, Szwajcarii, Niemczech, Danii, Anglii, Holandii, Szwecji, Słowacji.

Owocnikowanie. W Europie głównie od sierpnia do listopada; w Polsce brak dokładniejszych danych.

Z czym można go pomylić?

• Hericium coralloides (soplówka bukowa) — Owocnik rozgałęziony, kolce w pęczkach na końcach gałązek; soplówka jeżowata jest nierozgałęzioną, bryłowatą kulą z gęstymi kolcami.
• Hericium alpestre (soplówka jodłowa) — Rośnie na jodle; różni się znacznie kształtem owocnika i kolcami.
• Hericium americanum (Ameryka Północna), Donkia pulcherrima, Radulomyces copelandii, gatunki z rodzaju Sarcodontia — Wymieniane jako podobne; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa rodzajowa i gatunkowa oznaczają po łacinie jeża; po japońsku nazywa się yamabushitake (od górskich ascetów yamabushi), a po chińsku hóutóugū, czyli grzyb małpiej głowy.
• Na tym samym martwym drzewie może owocnikować z przerwami przez ok. 20 lat, a według hipotezy grzybnia może żyć ok. 40 lat.
• Pierwsza udokumentowana uprawa sztuczna pochodzi z Chin z 1988 r.; w Azji jest szeroko uprawiany, w Europie i USA produkuje się go na małą skalę.
• Jest wpisany na listy gatunków zagrożonych w wielu krajach Europy, mimo że jest tu rodzimy.