Żagwica listkowata

Opis

Żagwica listkowata tworzy duży, krzaczasty owocnik o średnicy 20–60 cm, złożony z wielu cienkich, łopatkowatych kapeluszy o barwie orzechowej, żółtooliwkowej lub szarobrązowej, wyrastających ze wspólnej, rozgałęzionej podstawy. Spód kapeluszy jest biały i pokryty drobnymi porami, a miąższ biały, kruchy, o przyjemnym grzybowym zapachu.

To grzyb nadrzewny, który rośnie u podstawy pni i na korzeniach, głównie dębów, rzadziej grabów. Owocniki pojawiają się w sierpniu i wrześniu, zwykle co roku w tym samym miejscu. W Polsce jest rzadka.

Jest objęta ochroną częściową, więc w Polsce jej zbieranie w lesie jest niezgodne z prawem. Do obrotu dopuszczone są tylko owocniki z uprawy lub spoza Polski (znane jako maitake). Od podobnych żagwi i wachlarzowca odróżnia ją niewielki rozmiar pojedynczych kapeluszy i wzrost prawie wyłącznie na dębach. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik jednoroczny, duży do bardzo dużego (20–60 cm średnicy; część opisów podaje skupiska do 50 cm, rzadko do 150 cm), krzaczkowato rozgałęziony, złożony z wielu łopatkowatych kapeluszy wyrastających ze wspólnego pnia. Pojedyncze kapelusze językowate lub półokrągłe, płaskie, 4–10 cm (część opisów podaje 2–10 cm), cienkie, kruche, o barwie orzechowej, żółtooliwkowej do szarobrązowej. Brzegi nierówne, powycinane, często pofałdowane, promieniście pomarszczone.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki krótkie, 2–3 mm, białawe, zbiegające po trzonie. Pory drobne, ok. 0,5 mm średnicy (część opisów podaje 1–3 pory na milimetr).

Trzon

Rozgałęziony, kremowy, wspólny dla wielu kapeluszy; owocnik wyrasta z podziemnej struktury bulwiastej (sklerocjum) wielkości ziemniaka.

Miąższ

Cienki, do 0,5 cm, biały, mięsisty; z wiekiem owocniki twardnieją. Zapach przyjemny, grzybowy, smak łagodny. Brak danych o zmianie barwy.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki bezbarwne, szeroko owalne, z jednej strony lekko spłaszczone; wymiary – brak danych.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb nadrzewny, opisywany jako pasożyt (wzrost na korzeniach, pniakach i u podstawy pni drzew, także martwych). Głównie dęby, rzadziej graby; według części opisów także stare klony. Owocniki pojawiają się często co roku w tym samym miejscu; występuje także na siedliskach antropogenicznych.

Występowanie. W Polsce rzadki: do 2020 r. podano ok. 130 stanowisk. Czerwona lista 2006: V (narażony na wyginięcie). W latach 1983–2014 pod ochroną ścisłą, od 2014 r. pod ochroną częściową (Dz.U. 2014 poz. 1408). Znajduje się na listach zagrożonych także w wielu innych krajach europejskich. Poza Europą występuje w Chinach i we wschodniej części Ameryki Północnej.

Owocnikowanie. Sierpień–wrzesień w Polsce; sierpień–październik w Europie.

Z czym można go pomylić?

• Polyporus umbellatus (żagiew wielogłowa) — Owocniki osadzone na trzonkach centralnie, o okrągławych kapeluszach, barwy jaśniejszej, białawej do jasnoochrowej.
• Meripilus giganteus (wachlarzowiec olbrzymi) — Owocniki znacznie większe i szersze, z większych kapeluszy; rośnie na wielu gatunkach drzew, podczas gdy żagwica prawie wyłącznie na dębach.
• Bondarzewia mesenterica (jodłownica górska) — Rośnie u podstawy jodeł, ma duże, kanciaste, nierówne pory, a owocniki zbudowane z większych, bardziej rozłożystych kapeluszy.
• Laetiporus sulphureus (żółciak siarkowy) — Szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Japońska nazwa maitake (舞茸) oznacza „tańczący grzyb”.
• W Polsce w latach 1983–2014 gatunek był pod ochroną ścisłą, a od 2014 r. jest pod ochroną częściową.
• Owocnik wyrasta z podziemnego sklerocjum wielkości ziemniaka i zwykle pojawia się przez kilka lat w tym samym miejscu.
• W Japonii maitake może osiągać ponad 45 kg.