⚠ Trujący
Purchawka i tęgoskór to kuliste grzyby bez kapelusza i blaszek. Najpewniejsza różnica jest w środku: przecięta wzdłuż purchawka jest długo jednolicie biała i miękka, a tęgoskór ma twardą skórę i wnętrze ciemniejące bardzo wcześnie — szarofioletowe do czarnego, z białymi żyłkami. Purchawkę przypominać może też młody muchomor w stadium „jaja”: w przekroju widać w nim zarys kapelusza i blaszek.
Najważniejsze różnice
| Cecha | Purchawka chropowata | Tęgoskór pospolity |
|---|---|---|
| Wnętrze | długo białe, jednolite, miękkie | szybko ciemnieje: szarofioletowe do czarnego z białymi żyłkami |
| Skóra (perydium) | cienka, z kolcami, które łatwo odpadają | gruba, twarda, z płaskimi brodawkami i bruzdami |
| Otwieranie | jeden otwór na szczycie | pęka nieregularnie |
| Kształt | gruszkowaty lub maczugowaty, z trzonopodobną podstawą | kulisty lub bulwiasty, bez trzonu |
| Zapach | łagodny | silny, korzenny, bywa nieprzyjemny |
Na jednej cesze nigdy nie wolno polegać. Sprawdzaj wszystkie naraz, na całym owocniku.
Jak sprawdzić w lesie
- Przekrój owocnik wzdłuż, od góry do dołu.
- Wnętrze musi być jednolicie białe — jakikolwiek ciemny kolor, żółknięcie albo zarys kapelusza i blaszek to sygnał ostrzegawczy.
- Zarys kapelusza i trzonu w środku oznacza młodego muchomora — śmiertelnie trującego.
- Galaretowate wnętrze oznacza sromotnika w stadium jaja.
Każdy okaz, co do którego masz wątpliwość, pokaż grzyboznawcy — bezpłatnie oceniają grzyby stacje sanepidu.
Porównanie cech z Atlasu
Kapelusz
Purchawka chropowataGatunek gasteroidalny: brak kapelusza; owocnik maczugowaty lub gruszkowaty, z zaokrąglonym lub garbatym wierzchołkiem, wysokość 3–10 cm, szerokość 1,5–6 cm (opisy podają różne zakresy). Powierzchnia z brodawkowatymi, łatwo odpadającymi kolcami (ziarnisto-kolczasta, „perełkowata”), które po otarciu zostawiają siateczkowate, okrągławe blizny. Młody biały, dojrzały ochrowy do brązowego i łysy. Dojrzały owocnik otwiera się na szczycie otworkiem (ostiolum), przez który uwalniają się zarodniki.
Tęgoskór pospolityBrak kapelusza: owocnik bez trzonu, nieregularnie kulisty lub bulwiasty, o średnicy do 10 cm (wysokość do ok. 6 cm), twardy i ciężki, z grubym perydium. Perydium słomkowożółte, ochrowożółte do żółtobrązowoochrowego, pokryte płaskimi brodawkami wysokości 1,5–4 mm i zryte bruzdami schodzącymi się u podstawy; tylko podstawa gładka. Do podłoża przytwierdzony sznurami grzybni.
Hymenofor (spód kapelusza)
Purchawka chropowataBrak blaszek i rurek. Gleba (masa zarodnikowa) zajmuje górną część owocnika: początkowo biała i jędrna, potem żółta, oliwkowa i szarobrązowa, w końcu proszkowata. Dolną część stanowi podglebie, początkowo białe, z czasem jasnobrązowe.
Tęgoskór pospolityBrak blaszek i rurek: warstwa zarodnikotwórcza (gleba) znajduje się wewnątrz perydium. U młodych owocników biała, wkrótce żółtawozielonkawa, w końcu czarna z fioletowym odcieniem, poprzedzielana cienkimi białymi włóknami. Po dojrzeniu owocnik nieregularnie pęka i uwalnia zarodniki (bez jednego otworu na szczycie).
Trzon
Purchawka chropowataBrak właściwego trzonu; owocnik zwęża się ku podstawie w szeroką, trzonopodobną część (podglebie) z kolumellą.
Tęgoskór pospolityBrak trzonu; u podstawy gładki fragment, z którego wyrasta sznur grzybni.
Miąższ
Purchawka chropowataW młodych okazach gleba biała, jednorodna i jędrna; z dojrzewaniem żółknie i zmienia się w oliwkowobrązowy proszek. Smak i zapach łagodne, mało aromatyczne. Nie próbować miąższu niezidentyfikowanych grzybów.
Tęgoskór pospolityWnętrze twarde, zwarte; gleba szybko ciemnieje (już na wczesnym etapie rozwoju), w przeciwieństwie do purchawek, które długo pozostają wewnątrz białe. Zapach silny, korzenny, niektórzy opisują go jako nieprzyjemny. Smak opisywany jako przypominający trufle – nie wolno go sprawdzać; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.
Wysyp i zarodniki
Purchawka chropowataMasa zarodników oliwkowa. Zarodniki kuliste, bezbarwne lub jasnożółte, słabo brodawkowane (kolczaste), 3–4,5 µm (opisy podają nieznacznie różne zakresy).
Tęgoskór pospolityZarodniki kuliste, brązowe, z siateczkowatym urzeźbieniem, średnica 8–13 µm. Dojrzała gleba czarnofioletowa.
Kiedy rosną
Purchawka chropowata
sierpień – listopad
Tęgoskór pospolity
lipiec – październik
Zdjęcia z natury
Inne podobne gatunki
Najczęstsze pytania
Jak odróżnić purchawkę od tęgoskóra?
Purchawka ma miękkie, długo białe wnętrze, kolce na skórce i jeden otwór na szczycie. Tęgoskór jest twardy, ma grubą skórę z płaskimi brodawkami, a jego wnętrze bardzo wcześnie ciemnieje do fioletowoczarnego.
Czy tęgoskór jest trujący?
Tak, tęgoskór pospolity jest trujący — wywołuje dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112.
Czy purchawkę można pomylić z muchomorem?
Tak. Młody muchomor zamknięty w osłonie („jajo”) może przypominać purchawkę. Po przekrojeniu wzdłuż widać w nim zarys kapelusza, blaszek i trzonu, a purchawka ma jednolite białe wnętrze.
Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Aplikacja przy każdym wyniku pokazuje sobowtóry i ostrzega przed gatunkami trującymi, także bez zasięgu.
Więcej par: Kania czy muchomor sromotnikowy · Pieczarka polna czy muchomor sromotnikowy · Gołąbek zielonawy czy muchomor sromotnikowy · Gąska zielonka czy muchomor sromotnikowy · wszystkie sobowtóry