Gołąbek wyborny

Opis

Gołąbek wyborny to średniej wielkości gołąbek o kapeluszu 4–12 cm, bladoochrowym, czerwonawym lub brązowoczerwonym, często z różowymi lub fioletowymi plamami. Ma białe, kruche blaszki, twardy, biały trzon i miąższ o łagodnym, orzechowym smaku. Charakterystyczne jest to, że skórka kapelusza nie sięga całkiem do brzegu.

Rośnie od czerwca do października w lasach liściastych i iglastych, pod dębami, bukami, sosnami i świerkami, zwykle licznie. W Polsce jest bardzo pospolity, ale często zjadany przez larwy owadów.

Ze względu na czerwony kapelusz można go pomylić z gołąbkiem wymiotnym, który jest lekko trujący i ma ostry smak. Wskazówką są mniej lśniąca skórka niedochodząca do brzegu i łagodny smak, ale nie polegaj na jednej cesze. Nie zbieraj grzybów, co do których masz wątpliwości.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–12 cm (opisy podają też 5–10 cm); za młodu półkolisty, potem wypukły, w końcu płaski, zwykle z wgłębieniem pośrodku. Barwa bladoochrowa, czerwonawa lub brązowoczerwona, często z różowymi lub fioletowymi plamami. Brzeg najpierw gładki, potem lekko bruzdkowany. Skórka matowa (według niektórych opisów lekko lepka), nie sięgająca całkiem do krawędzi kapelusza – brakuje jej 1–2 mm, co jest dobrą cechą rozpoznawczą.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki kruche, łamliwe, młode białe, dojrzałe z rdzawymi plamami na ostrzach, przy brzegu kapelusza zaokrąglone. Przyrost do trzonu – brak danych.

Trzon

Cylindryczny, zawężony ku dołowi, pełny, twardy, biały, u podstawy żółtawy lub rdzawoochrowy; wysokość 2–7 cm, grubość 1,5–2,5 cm. Pierścień i pochwa nie występują (jak u gołąbków).

Miąższ

Kruchy, biały, na przekroju miejscami rdzawobrązowy. Smak łagodny, orzechowy (przypomina orzechy laskowe). Zapach świeżego owocnika niewyraźny, starego – jak śledzi. Z FeSO4 pomarańczoworóżowy lub głęboko łososiowy (opisy się różnią).

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki prawie kuliste, 6–9 × 5–7 µm, z drobnymi, rzadko rozmieszczonymi brodawkami.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy. Rośnie w lasach liściastych i iglastych pod dębami, bukami, sosnami lub świerkami; często atakowany przez larwy owadów.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa i Azja; w Polsce bardzo pospolity, przy odpowiedniej pogodzie zawsze w dużych ilościach. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do października.

Z czym można go pomylić?

• Russula emetica (gołąbek wymiotny) — Lekko trujący, o ostrym smaku, bardziej lśniący; miąższ mniej zwarty. Gołąbek wyborny jest mniej lśniący, ma ściślejszy miąższ, łagodny smak i skórkę niedochodzącą do brzegu.
• Russula mairei (gołąbek buczynowy) — Również czerwony lub różowy kapelusz; gołąbek wyborny jest mniej lśniący, o ściślejszym miąższu.
• Russula velenovskyi (gołąbek ceglastoczerwony) — Szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Angielskie nazwy „bare-toothed russula” i „flirt” nawiązują do skórki niesięgającej brzegu kapelusza.
• Epitet gatunkowy vesca po łacinie oznacza „żarłoczny”.
• Poczta Polska wyemitowała 29 sierpnia 2014 r. znaczek z gołąbkiem wybornym (nominał 3,75 zł, projekt Marzanna Dąbrowska).
• W Polsce jest bardzo pospolity i rośnie zwykle w dużych ilościach.