Gołąbek zielonawofioletowy

Opis

Gołąbek zielonawofioletowy to duży gołąbek o kapeluszu 5–15 cm, którego barwa jest bardzo zmienna: od fioletowej, niebieskiej i różowej po oliwkową i szarą, często kilka barw naraz. Najważniejszą cechą jest to, że blaszki są białe, giętkie, tłuste w dotyku i nie kruszą się, a to wyjątek wśród gołąbków. Trzon jest biały, miąższ biały i łagodny.

Rośnie od lipca do października w lasach liściastych, najczęściej pod dębami i bukami; w Polsce jest bardzo pospolity. Bywa często zaatakowany przez larwy owadów.

Ze względu na zielonkawe odcienie kapelusza można go pomylić z innymi gołąbkami, a w skrajnym przypadku z muchomorem zielonawym. Zawsze obejrzyj nasadę trzonu: muchomor ma pierścień i bulwę z pochwą, gołąbek nie. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm (opisy podają też 4–18 cm). Młody półkulisty z podgiętym brzegiem, potem wypukły, stary wklęsły do lejkowatego. Skórka zwykle bez połysku, w wilgoci lepka, w suszy błyszcząca. Barwa bardzo zmienna: odcienie fioletowe, niebieskie, różowe, ochrowe, oliwkowe i siwoczarniawe, jednolite lub mieszane; według części opisów nigdy żółta.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki białe, dość gęste, różnej długości, czasem widlaste, giętkie i tłuste w dotyku, nie kruszą się – jedyny gołąbek, u którego blaszki nawet u starszych okazów zachowują elastyczność.

Trzon

Wysokość 5–12 cm, grubość 2–3 cm, walcowaty, początkowo twardy, później gąbczasty, biały, rzadko z liliowoczerwonym odcieniem. Pierścień i pochwa nie występują (jak u gołąbków).

Miąższ

Trwale biały, dość ścisły; smak łagodny, orzechowy. W odróżnieniu od innych gołąbków nie barwi się siarczanem żelazawym (FeSO4) na różowocielisto.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki szeroko elipsoidalne, 7–9,5 × 5,5–7 µm, pokryte dużymi i małymi brodawkami.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy, głównie pod dębami i bukami. Rośnie na różnych glebach (według części opisów lekko kwaśnych, zasobnych), unika wapiennych. Rośnie w lasach liściastych, rzadziej iglastych.

Występowanie. Europa, Ameryka Północna i Środkowa, Azja, Australia (część opisów wskazuje, że tylko okazy europejskie to właściwy gatunek). W Polsce bardzo pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od lipca do października.

Z czym można go pomylić?

• Russula heterophylla (gołąbek oliwkowozielony) — Gęstsze blaszki widelcowato zrośnięte przy trzonie, przewaga barwy oliwkowozielonej.
• Russula ionochlora (gołąbek fiołkowozielony) — Mniejszy, o kruszących się blaszkach.
• Russula parazurea (gołąbek chmurny), Russula grisea (gołąbek szary) — Według części opisów R. grisea ma kapelusz bardziej niebieskoszary i jasnokremowe blaszki.
• Russula olivacea, R. variata, R. versicolor — R. olivacea ma żółty wysyp, R. variata jest często widlasta, R. versicolor ma żółtawe, niewidlaste blaszki.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• W 1997 r. został ogłoszony „Grzybem Roku” przez Niemieckie Towarzystwo Mykologiczne.
• Jest jedynym gołąbkiem z elastycznymi, niekruszącymi się blaszkami (według części opisów).
• Dawna polska nazwa „gołąbek modrożółty” została uznana za mylną, bo kapelusz nigdy nie bywa żółty.
• W polskim piśmiennictwie i nazwach ludowych ma wiele nazw, m.in. olszówka, zielonka i gołąbek fioletowy.