Mleczaj płowy

Opis

Mleczaj płowy to spory grzyb o kapeluszu 5–15 cm, matowym, aksamitnym, w odcieniach ochroworóżowych, płowych lub pomarańczowych, w dojrzałości lejkowatym. Ma gęste, zbiegające blaszki, początkowo białożółtawe, a potem ochrowożółte, i walcowaty, pusty trzon. Mleczka prawie nie wydziela, a to, które jest, jest wodniste i bezbarwne.

Najłatwiej rozpoznać go po zapachu, który przypomina lubczyk, cykorię, kozieradkę lub przyprawę Maggi. Rośnie od czerwca do października w lasach liściastych i iglastych, na kwaśnych glebach, często na torfowiskach wśród torfowców. W Polsce jest pospolity.

Surowy lub słabo przygotowany powoduje dolegliwości żołądkowo-jelitowe, dlatego jest uznawany za trujący. Suszony i zmielony bywa używany w niewielkich ilościach jako przyprawa, ale nie zalecamy tego bez nadzoru specjalisty.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm (według części opisów 4–15 cm); początkowo płasko-wypukły, potem płaski z szerokim wgłębieniem, a w końcu lejkowaty, czasem z niskim garbkiem. Brzeg podwinięty, rozprostowuje się powoli i niecałkowicie. Powierzchnia sucha, matowa, aksamitna, u starszych okazów ziarenkowata lub popękana na poletka; skórki nie daje się ściągnąć. Barwa jednolita, w suchą pogodę ochroworóżowa lub płoworóżowa, czasem z fioletowym odcieniem, w wilgotną z rdzawym lub pomarańczowym odcieniem; według części opisów słaba strefowość, jaśniejszy brzeg.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, z międzyblaszkami, czasem rozwidlone przy trzonie i tworzące anastomozy, zbiegające; ostre przy brzegu i trzonie. Początkowo białożółtawe, potem ochrowożółte z cytrynowym lub szarym odcieniem.

Trzon

Wysokość 4–13 cm (według części opisów 3–9 cm), grubość 0,5–4 cm (według części opisów 1–2 cm), walcowaty, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia gładka, czasem wełnista, u góry ziarenkowato-kosmata. Barwa nieco jaśniejsza od kapelusza: czerwonoochrowa lub żółtoczerwonawa; może być plamkowany pomarańczowo-brązowo. Pierścienia brak.

Miąższ

Dość gruby, nieco kruchy, ochroworudawy, często z różowym odcieniem; czasem z wąską wodnistą pręgą nad blaszkami. Zapach charakterystyczny, przypominający cykorię, lubczyk, kozieradkę lub przyprawę Maggi (za zapach odpowiada sotolon). Smak łagodny, korzenny. Mleczko słabo wypływa (u starszych okazów wcale), jest niemal wodniste i bezbarwne, w smaku łagodne z gorzkawym posmakiem. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp kremowy. Zarodniki owalne, z małymi brodawkami połączonymi siateczką cienkich łączników; 6,5–9 × 7–9 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy; rośnie w lasach liściastych i iglastych (świerk, sosna, brzoza, rzadko buk), na kwaśnych glebach, na torfowiskach i wśród torfowców.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa, Azja, Australia, Nowa Zelandia (północnoamerykańska odmiana dawniej opisywana jako L. aquifluus jest dyskusyjna). W Europie szeroko rozprzestrzeniony; w Polsce pospolity, w Tatrach do 1200 m n.p.m. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do października (według części opisów późne lato i jesień).

Z czym można go pomylić?

• Lactifluus volemus (mleczaj smaczny) — Bywa mylony z mleczajem płowym; szczegółowe różnice – brak danych.
• Lactarius camphoratus (mleczaj kamforowy) — Ma podobny zapach; szczegółowe różnice – brak danych.
• Lactarius quietus var. incanus — Ciemniejszy i bardziej czerwonawy, młode okazy mają nieprzezroczyste białe mleczko, a nie wodniste i bezbarwne jak L. helvus.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Uznawany za trujący; w większej ilości powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe; według części opisów jest lekko trujący, według innych toksyczny na surowo.

Toksyny. seskwiterpeny – przypuszczalnie odpowiedzialne za toksyczność; niszczone przez dokładne gotowanie

Objawy zatrucia. Mdłości, wymioty, biegunka, a według części opisów także zawroty głowy i dreszcze. Zjedzenie pojedynczych okazów w zmieszaniu z innymi grzybami według części opisów nie jest niebezpieczne.

Czas do pierwszych objawów. Do 30 minut od spożycia.

Co robić. Przy objawach po zjedzeniu grzybów zadzwoń pod 112 albo zgłoś się na SOR; nie czekaj na samoistne ustąpienie dolegliwości, bo przy wymiotach i biegunce grozi odwodnienie. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji i skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• W październiku 1949 r. w pobliżu Lipska w Niemczech zatruło się nim 418 osób.
• Zapach zawdzięcza sotolonowi, który występuje też w kozieradce, lubczyku, syropie klonowym i melasie.
• Niemiecka nazwa Maggipilz nawiązuje do zapachu przyprawy Maggi.
• W Quebecu wiązana z nim północnoamerykańska odmiana o zapachu syropu klonowego bywa suszona na przyprawę.