Mleczaj rydz

Opis

Mleczaj rydz, zwany po prostu rydzem, ma kapelusz 4–12 cm, cielistoczerwonawy lub pomarańczowy, z wyraźnymi koncentrycznymi pręgami; u starszych okazów lejkowaty z podwiniętym brzegiem. Pomarańczowe blaszki i mleczko po uszkodzeniu lub z czasem zielenieją, a trzon jest krótki, jamkowato nakrapiany i w środku pusty.

Rośnie od sierpnia do listopada pod sosnami, w lasach i młodnikach iglastych na piaszczystych glebach. W Polsce jest pospolity.

Od podobnych mleczajów odróżnia go siedlisko pod sosną, wyraźne prążkowanie kapelusza oraz zieleniejące mleczko i miąższ. Z białym mleczkiem to mleczaj wełnianka lub modrzewiowy, których nie należy zbierać na jedzenie. Wszystkie gatunki rydzów trudno odróżnić po samym wyglądzie, więc zwracaj uwagę na drzewo i barwę mleczka.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–20 cm (opisy podają różne zakresy); młody wypukły z podwiniętym brzegiem, potem wklęsły z płytkim zagłębieniem, u starych lejkowaty. Barwa cielistoczerwonawa lub w odcieniach pomarańczowej (według części opisów marchewkowopomarańczowa), czasem z domieszką zieleni. Powierzchnia koncentrycznie strefowana, czasem jamkowato-plamista, w wilgoci śluzowata lub lepka.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki pomarańczowożółtawe, podobnej barwy jak kapelusz, o różnej długości, gęste, prosto przyrośnięte lub lekko zbiegające, cienkie i kruche. Po uszkodzeniu zielenieją.

Trzon

Długość 2–8 cm (opisy podają różne zakresy), grubość 1–2,5 cm; barwa kapelusza lub jaśniejsza, z ciemniejszymi jamkowatymi plamkami. Cylindryczny, początkowo pełny, potem pusty, przy podstawie zwężony; przesiąknięty mleczkiem. Bez pierścienia i pochwy.

Miąższ

Bladopomarańczowy, zwarty, u dojrzałych owocników kruchy, o nieregularnym przełamie (komórki kuliste, sferocysty). Uszkodzony zielenieje. Mleczko jaskrawopomarańczowe, na powietrzu bledniejące, według części opisów także zielenieje; w smaku łagodne z gorzkim posmakiem. Miąższ lekko gorzkawy i cierpki, zapach słodkawy, owocowy. Nie należy próbować miąższu grzybów niepewnie oznaczonych.

Wysyp i zarodniki

Wysyp jasnoochrowy lub kremowy (opisy podają różne barwy). Zarodniki szerokoowalne, 7,1–9,1 × 6–7,5 µm, z brodawkami połączonymi siateczką łączników o różnej grubości.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy (ektomykoryza), głównie z sosnami (Pinus sp.); w lasach i młodnikach iglastych, na glebach piaszczystych i kwaśnych.

Występowanie. Półkula północna w strefie umiarkowanej; naturalnie w Europie (m.in. basen Morza Śródziemnego), zawleczony wraz z sosnami m.in. do Chile, Australii, Nowej Zelandii i RPA. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. W Polsce od sierpnia do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Lactarius deterrimus (mleczaj świerkowy) — Rośnie wyłącznie pod świerkami; mleczko po ok. 30 min przebarwia się czerwonofioletowo.
• Lactarius salmonicolor (mleczaj jodłowy) — Rośnie pod jodłami i jedlicami; nigdy nie zielenieje po uszkodzeniu.
• Lactarius semisanguifluus (mleczaj zmienny) — Kapelusz bardziej oliwkowozielony; mleczko przy wysychaniu winnoczerwone.
• Lactarius sanguifluus (mleczaj czerwieniejący) — Mleczko winnoczerwone, blaszki podobnie lekko zabarwione.
• Lactarius porninsis (mleczaj modrzewiowy) — Rośnie wyłącznie pod modrzewiami; mleczko białe; według części opisów lekko trujący.
• Lactarius torminosus (mleczaj wełnianka) — Włoski na brzegu kapelusza, piekący smak i białe mleczko; w większości krajów Europy uznawany za trujący.

Porównanie cecha po cesze: Rydz czy wełnianka?

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Polska poczta wydała w 1959 r. (8 maja) znaczek z mleczajem rydzem o nominale 60 gr w serii „Grzyby Polski”.
• Fresk w rzymskim Herkulanum prawdopodobnie przedstawia ten gatunek i jest jednym z najstarszych dzieł sztuki przedstawiających grzyb.
• W Australii zbierają go licznie osadnicy z Europy Wschodniej, zwłaszcza polskiego pochodzenia, w nasadzeniach sosny Pinus radiata.