Muchomor narcyzowy

Opis

Muchomor narcyzowy ma żółty kapelusz – od słomkowego i cytrynowego po ochrowy – do ok. 11 cm średnicy, z prążkowanym brzegiem. Zwykle pokrywają go białawe łatki, ale deszcz łatwo je zmywa. Blaszki są białe i wolne, trzon biały lub żółtawy, łuseczkowaty, ze zwisającym, ale kruchym i szybko znikającym pierścieniem. Nasada jest zgrubiała i okryta przyrośniętą pochwą.

Rośnie od czerwca do listopada w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, zwykle pojedynczo, na glebach kwaśnych i piaszczystych, często przy ścieżkach. W Polsce jest dość rzadki.

To grzyb trujący. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica do 11–12 cm (opisy podają także 2,5–12 cm); za młodu półkulisty, potem łukowaty, w końcu niemal płaski. Barwa słomkowożółta, cytrynowa, ochrowożółta do złocistej, na starość blednie; w wilgoci lepki. Pokryty zazwyczaj białawymi, cienkimi łatkami, łatwo zmywanymi przez deszcz, więc często ich brak. Brzeg prążkowany.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki białe, gęsto ustawione, wolne do przyrośniętych wąsko (według części opisów nieprzyrośnięte do trzonu).

Trzon

Wysokość 4–14 cm, grubość do 2 cm (opisy podają także 0,5–1,9 cm), biały lub żółtawy, zazwyczaj pokryty odstającymi, białymi łuseczkami; równy lub nieco pogrubiony ku nasadzie. U młodych okazów wąski, biały pierścień, na starszych zanika lub jest kruchy. Nasada z bulwą okrytą przyrośniętą pochwą, tworzącą zwykle niewielkie wolne obrzeże.

Miąższ

Biały, nie zmienia barwy po przekrojeniu; smak łagodny, zapach słaby lub brak. Smaku nie wolno sprawdzać; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki gładkie, cienkościenne, elipsoidalne do szerokoelipsoidalnych, nieamyloidalne, z jedną lub kilkoma drobnymi kroplami oleju; wymiary 8–13 × 6,5–9 µm (opisy podają także 8–10 × 6,5–7,5 µm, Q ≈ 1,35).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mikoryzowy. Udokumentowane partnerstwa: sosna wydmowa (Pinus contorta), manzanita (Arctostaphylos), sosna nadmorska (Pinus pinaster); w Europie często ze świerkiem (Picea abies). Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, zwykle na glebach kwaśnych, piaszczystych, często przy ścieżkach i drogach; pojedynczo, rozproszony lub w grupach. Gatunek ciepłolubny.

Występowanie. Europa, Ameryka Północna (jako zespół gatunków), Japonia, Chiny, Iran, Chile i Kolumbia. W Polsce wiele stanowisk, ale częstość nie jest dokładnie znana; według części opisów dość rzadki, częstszy w południowej Europie. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od czerwca do listopada (opisy podają także: lato i jesień).

Z czym można go pomylić?

• Amanita excelsa (muchomor twardawy) — Pierścień prążkowany, a podstawa trzonu nie jest otoczona pochwą.
• Amanita rubescens (muchomor czerwieniejący) — Nie ma pochwy, miąższ jest winnoczerwony (czerwienieje po uszkodzeniu), a pierścień od góry prążkowany.
• Amanita citrina (muchomor cytrynowy; ang. „false death cap”), Amanita pantherina, Amanita crocea — Kapelusz muchomora narcyzowego jest jaśniejszy niż u muchomora cytrynowego i bardziej żółty niż u muchomora plamistego i szarego; dalsze różnice – brak danych.
• Amanita muscaria (żółte odmiany) — Muchomor narcyzowy jest mniejszy i ma inną budowę trzonu.
• Amanita aprica, A. orientigemmata, A. gioiosa — Wymieniane są też podobne gatunki: A. orientigemmata ma sprzążki i nieco mniejsze zarodniki; szczegóły pozostałych – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący; zawiera muscymol i kwas ibotenowy; ciężkie zatrucia są jednak bardzo rzadkie.

Toksyny. kwas ibotenowy – neurotoksyna, prekursor muscymolu; muscymol – związek psychoaktywny; (izoksazole – to ta sama grupa związków co kwas ibotenowy i muscymol)

Objawy zatrucia. Wizualne halucynacje, nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, nieregularne i wolne bicie serca oraz pobudzenie. W ciężkich przypadkach możliwe są śpiączka, drgawki, a nawet śmierć, ale takie przypadki są niezwykle rzadkie.

Czas do pierwszych objawów. Objawy pojawiają się zwykle w ciągu 3 godzin od spożycia.

Co robić. Przy każdym podejrzeniu zatrucia muchomorem natychmiast dzwoń pod 112 albo jedź na SOR; nie czekaj na rozwój objawów. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji gatunku. Skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego. Leczenie jest szpitalne i objawowe.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Angielska nazwa gemmed amanita (łac. gemmatus – ozdobiony klejnotami) nawiązuje do białych łatek na kapeluszu.
• Gatunek ma ponad 30 synonimów nazwy naukowej, bo przez lata przenoszono go między rodzajami (m.in. Amanitopsis, Amanitaria, Venenarius).
• Zwykle białe łatki są tak nietrwałe, że deszcz często całkowicie je zmywa, co utrudnia rozpoznanie.
• Preferuje gleby piaszczyste i lekko kwaśne i często rośnie w towarzystwie świerka pospolitego (Picea abies).