Gąska siarkowa

Opis

Gąska siarkowa to średniej wielkości grzyb o kapeluszu 3–8 cm, siarkowożółtym lub oliwkowożółtym, pośrodku ciemniejszym. Ma grubawe, rzadkie, jaskrawożółte blaszki i żółty miąższ. Trzon jest siarkowożółty z rdzawymi włókienkami, bez pierścienia. Najłatwiej rozpoznać ją po odrażającym zapachu, jak gaz świetlny lub karbid.

Rośnie od sierpnia do listopada w lasach liściastych i mieszanych, często pod sosnami i bukami, na ziemi wśród traw i gałązek. W Polsce jest dość pospolita.

Bywa mylona z gąską zieloną, ale ma żółty miąższ, rzadsze blaszki i obrzydliwy zapach. Surowa zawiera substancje rozpuszczające krew, a po ugotowaniu jest niejadalna z powodu nieprzyjemnego smaku.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–8 cm; młody stożkowato wypukły, później płaski, z niewyraźnym garbkiem. Brzeg ostry, powierzchnia naga lub delikatnie łuskowata, w wilgoci śliska. Barwa siarkowożółta, oliwkowożółta, miejscami czerwonobrązowa; środek ciemniejszy, bardzo delikatnie pokryty purpurowymi płatkami.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki jaskrawożółte, grubawe, rzadkie, wycięte z ząbkiem (według części opisów przyrośnięte lub wycięte). Ich rozstaw jest ważną cechą odróżniającą gatunek od gąski zielonki.

Trzon

Wysokość 4–10 cm, grubość do 2 cm, walcowaty lub maczugowaty; początkowo pełny, później pusty, siarkowożółty, pokryty rdzawymi włókienkami, przy podstawie białawy i włochaty. Bez pierścienia.

Miąższ

Żółta. Zapach niemiły, jak karbidu lub gazu świetlnego (według części opisów skatol; opisywany także jako mdlący, zgniły); smak gorzki. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki dość duże, jajowate, gładkie, bezbarwne, 9–12 × 5–7 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy; rośnie na ziemi wśród traw i opadłych gałęzi w lasach liściastych (zwłaszcza bukowych) i mieszanych, często pod sosnami, bez szczególnych wymagań co do odczynu gleby; w Ameryce Północnej także pod drzewami iglastymi.

Występowanie. Europa i Ameryka Północna, potwierdzona też w Chinach. W Europie Środkowej szeroko rozpowszechniona, ale w rozproszeniu; w Polsce dość pospolita. W Turcji uznawana za krytycznie zagrożoną. Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od sierpnia do listopada (opisy podają też: od wiosny do jesieni).

Z czym można go pomylić?

• Tricholoma equestre (gąska zielonka) — Biały miąższ, gęstsze blaszki, mączny zapach, lepki kapelusz; gąska siarkowa ma żółty miąższ, rzadkie blaszki i niemiły zapach gazu. Gąska zielonka jest sama uznawana w aplikacji za trującą.
• Tricholoma inamoenum — Bardzo podobny, także o nieprzyjemnym zapachu; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący (lekko); uznawany za niejadalny i podejrzewany o działanie trujące, wywołuje lekkie zatrucie.

Toksyny. hemolizyny (substancje rozpuszczające krew) w stanie surowym

Objawy zatrucia. Opisywane są przede wszystkim objawy żołądkowo-jelitowe, rzadziej neurologiczne; spożycie surowego grzyba powoduje lekkie zatrucie. Szczegółowy obraz kliniczny – brak danych.

Czas do pierwszych objawów. Brak danych.

Co robić. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, zwłaszcza gdy doszło do pomylenia z innym grzybem, np. z gąską zieloną lub muchomorem; nie czekaj na objawy. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji i skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Zapach gąski siarkowej, według części opisów wywołany skatolem, porównywano m.in. do gazu świetlnego, jaśminu, hiacyntu, bzu i rozkładającej się konopi; angielska nazwa „gas agaric” i „stinker” wzięły się od tego zapachu.
• Gatunek opisał już w 1784 r. Jean Baptiste Bulliard, a Paul Kummer przeniósł go do rodzaju Tricholoma w 1871 r.
• W Turcji gatunek uznawany jest za krytycznie zagrożony.